<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0250"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 250 圆觉经疏抄随文要解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 250 圆觉经疏抄随文要解</title> <author>元 淸远述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>12卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">250</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经疏抄随文要解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00828"> <charName>CBETA CHARACTER CB00828</charName> <mapping cb:dec="983868" type="PUA">U+F033C</mapping> <mapping type="unicode">U+28AFC</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鏊</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[金*敖]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB07140"> <charName>CBETA CHARACTER CB07140</charName> <mapping cb:dec="990180" type="PUA">U+F1BE4</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>蚩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[山/虫]</value></charProp></char> <char xml:id="CB07416"> <charName>CBETA CHARACTER CB07416</charName> <mapping cb:dec="990456" type="PUA">U+F1CF8</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+86A9</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蚩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[山/一/虫]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:05"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0012a" n="0012a"/> <lb ed="X" n="0012a01"/> <lb ed="X" n="0012a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 250-A 圆觉疏抄随文要解序</cb:mulu><head>No. 250-A <lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R015" n="0477a01"/> 圆觉疏抄随文要解序。</head> <lb ed="X" n="0012a04"/> <lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R015" n="0477a02"/><p xml:id="pX10p0012a0501">圆觉修多罗了義经者，乃是称性之显诀，一乘之要 <lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R015" n="0477a03"/>轨也。诠旨渊玄，非言象所测；文義隐奥，绝二乘思议。 <lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R015" n="0477a04"/>大哉觉性，圆裹十方，因果镕融，真妄交彻。然而众生 <lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R015" n="0477a05"/>不觉不知，跌踢迷康，宛受贫苦。纵然发意欣求者，四 <lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R015" n="0477a06"/>病纷扰，三观眩惑，由是不能如实证圆觉。唯有<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R015" n="0477a07"/>全得其大用，乘时启运，利见天下。虽四心等观，而由 <lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R015" n="0477a08"/>三根各殊，故顿渐悟修之所以别也。此经<persName>如来</persName>入寂 <lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R015" n="0477a09"/>光土，现受用身，与曼殊、刚藏等登真。诸大士顿显如 <lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R015" n="0477a10"/>来因地法行，及众生净觉心源，说听冥符，理事究尽， <lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R015" n="0477a11"/>实知大乘了義之经焉。圭峰定慧禅师禀南宗之心 <lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R015" n="0477a12"/>印，预淸凉之亲闻，每玩兹典，以为栖神之宅，且著疏 <lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R015" n="0477a13"/>钞数万言，廣略幷行。其见法也，明玄心独悟；其叙理 <lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R015" n="0477a14"/>也，圆俊神绝待。力事弘宣，发挥真要，是以声溢九州， <lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R015" n="0477a15"/>誉飞四海，负笈争趋，怀铅来远者，由水之就下。於戏！ <lb ed="X" n="0012a19"/><lb ed="R015" n="0477a16"/>盛哉至矣，不可得而称焉。宋有淸远法师，祖述圭峰， <lb ed="X" n="0012a20"/><lb ed="R015" n="0477a17"/>用力疏抄，楷定众师之邪正，甄别百氏之是非，搜索 <lb ed="X" n="0012a21"/><lb ed="R015" n="0477a18"/>花严廣部之说，感悟贤首淸凉之旨，赞扬圆觉，就即 <lb ed="X" n="0012a22"/><lb ed="R015" n="0477b01"/>折中，凡成十有二卷，号曰随文要解。義豐辞约，擧至 <lb ed="X" n="0012a23"/><lb ed="R015" n="0477b02"/>要而无遗，解至妙而<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a2301" n="0012a2301"/><anchor xml:id="beg0012a2301" n="0012a2301"/>已<anchor xml:id="end0012a2301"/>尽，所谓耀沧海之骊珠，朗碧 <lb ed="X" n="0012a24"/><lb ed="R015" n="0477b03"/>天之桂轮者，其唯随文要解乎？要解之为书，未行于 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0012b" n="0012b"/> <lb ed="X" n="0012b01"/><lb ed="R015" n="0477b04"/>世，余幸韫椟，有年于兹。属日龙宝寺实养阇黎来请 <lb ed="X" n="0012b02"/><lb ed="R015" n="0477b05"/>曰：为世之涉猎于圆觉者授梓。欲廣其传，嘉其志，而 <lb ed="X" n="0012b03"/><lb ed="R015" n="0477b06"/>遂许诺之，幷加训点以附焉。庶幾学者由要解以达 <lb ed="X" n="0012b04"/><lb ed="R015" n="0477b07"/>疏，由疏以通经，直契<persName>佛</persName>意，故为之序。</p> <lb ed="X" n="0012b05"/><lb ed="R015" n="0477b08"/><p xml:id="pX10p0012b0501">元禄十一龙集戊寅四月<persName>佛</persName>诞日，<name role="" type="person">东大寺</name>花严宗长 <lb ed="X" n="0012b06"/><lb ed="R015" n="0477b09"/>吏<name role="" type="person">室罗筏</name>那沙门道恕书于灵鹫峰下</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012b07"/> <lb ed="X" n="0012b08"/> <lb ed="X" n="0012b09"/> <lb ed="X" n="0012b10"/> <lb ed="X" n="0012b11"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 250-B 圆觉疏抄随文要解(幷序)</cb:mulu><head>No. 250-B <lb ed="X" n="0012b12"/><lb ed="R015" n="0478a01"/> 圆觉疏抄随文要解<note place="inline">幷序</note></head> <lb ed="X" n="0012b13"/> <lb ed="X" n="0012b14"/><lb ed="R015" n="0478a02"/><byline cb:type="author">沙门凊远 述</byline> <lb ed="X" n="0012b15"/><lb ed="R015" n="0478a03"/><p xml:id="pX10p0012b1501">夫圆觉修多罗了義经者，<persName>如来</persName>入寂光土，现受用身， <lb ed="X" n="0012b16"/><lb ed="R015" n="0478a04"/>为诸登真大士、上根凡夫，一乘圆顿之機，称性而说， <lb ed="X" n="0012b17"/><lb ed="R015" n="0478a05"/>诠露地、大白牛车、无化城、除粪等喩，五时难摄，圆顿 <lb ed="X" n="0012b18"/><lb ed="R015" n="0478a06"/>可收，苟非大士之阐扬，孰契此经之宗旨？有唐开士 <lb ed="X" n="0012b19"/><lb ed="R015" n="0478a07"/>圭峰定慧禅师，疏抄斯经，弘传今古。凊远猥因夙殖， <lb ed="X" n="0012b20"/><lb ed="R015" n="0478a08"/>获遇斯文，学无常师，历诸名席，服膺咨质，覃思研精， <lb ed="X" n="0012b21"/><lb ed="R015" n="0478a09"/>虽仅免于亡羊，终未逃于数宝。既登先禀圆观之门 <lb ed="X" n="0012b22"/><lb ed="R015" n="0478a10"/><note place="inline">师讳如宝</note>，遂契以芥投针之旨，圆悟<persName>如来</persName>无上知见，顚沛 <lb ed="X" n="0012b23"/><lb ed="R015" n="0478a11"/>造次履践，于是念念与此相应，行住坐卧，活鱍鱍底， <lb ed="X" n="0012b24"/><lb ed="R015" n="0478a12"/>受用无尽。忝于师席，贰座兼人，凡滞说通，蒙师亭毒， <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0012c" n="0012c"/> <lb ed="X" n="0012c01"/><lb ed="R015" n="0478a13"/>适允毘陵之命，承乏花严，应缘扫洒之馀，为徒敷演， <lb ed="X" n="0012c02"/><lb ed="R015" n="0478a14"/>皆此因。退席待尽，林泉衲子，二三相从，办道禅诵之 <lb ed="X" n="0012c03"/><lb ed="R015" n="0478a15"/>外，复阐斯文。于是随文摭要，直解疑难，备学者之讨 <lb ed="X" n="0012c04"/><lb ed="R015" n="0478a16"/>论，助斯文之流演，遂詺之曰圆觉疏抄随文要解，逾 <lb ed="X" n="0012c05"/><lb ed="R015" n="0478a17"/>十九万言，成一十二卷。讵敢当于达者，姑以被于初 <lb ed="X" n="0012c06"/><lb ed="R015" n="0478a18"/>機，有所不安，固难折中，冀诸来学，为我正诸。然纤尘 <lb ed="X" n="0012c07"/><lb ed="R015" n="0478b01"/>培于华嶽，滴流足<note place="inline">子句切</note>于沧溟，徒设疲劳，无增高廣， <lb ed="X" n="0012c08"/><lb ed="R015" n="0478b02"/>知我罪我，其唯斯乎？</p><p xml:id="pX10p0012c0809" cb:place="inline">时 <lb ed="X" n="0012c09" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0478b03"/>皇宋嘉定六年龙集癸酉勺建鹑火朢日谨序。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012c10"/> <lb ed="X" n="0012c11"/><cb:docNumber>No. 250</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0012c12"/><lb ed="R015" n="0479a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>圆觉疏抄随文要解卷第一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0012c13"/> <lb ed="X" n="0012c14"/><lb ed="R015" n="0479a02"/><byline cb:type="author">沙门凊远 述</byline> <lb ed="X" n="0012c15"/><lb ed="R015" n="0479a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">科标总题</cb:mulu><p xml:id="pX10p0012c1501">科标总题，即经疏总题也。题曰略疏註经，则以大疏、 <lb ed="X" n="0012c16"/><lb ed="R015" n="0479a04"/>要略之義，直注本经，名曰略疏註经。如长水之疏楞 <lb ed="X" n="0012c17"/><lb ed="R015" n="0479a05"/>严，亦曰義疏註经。科云经疏题目，与此義同。然则以 <lb ed="X" n="0012c18"/><lb ed="R015" n="0479a06"/>疏註经，经为其主，经先疏後，宾主<anchor xml:id="nkr_note_add_0012c1801" n="0012c1801"/><anchor xml:id="beg0012c1801" n="0012c1801"/>已<anchor xml:id="end0012c1801"/>分，双用为题，故 <lb ed="X" n="0012c19"/><lb ed="R015" n="0479a07"/>云经疏题目。若别行、抗行之疏，则曰疏题，非经疏总 <lb ed="X" n="0012c20"/><lb ed="R015" n="0479a08"/>题也。且题目有二：冠之经首，则曰经题；标于疏前，乃 <lb ed="X" n="0012c21"/><lb ed="R015" n="0479a09"/>曰疏目。约就此经大疏言之，圆觉是所解之经，大疏 <lb ed="X" n="0012c22"/><lb ed="R015" n="0479a10"/>乃能解之疏。取所解之经，目能解之疏也。如心经疏 <lb ed="X" n="0012c23"/><lb ed="R015" n="0479a11"/>之类，準此知之。或曰：此云标总题者，乃一疏之总，对 <lb ed="X" n="0012c24"/><lb ed="R015" n="0479a12"/>下别别義章故。或云：对下别释经题故。然莊严圣教， <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0013a" n="0013a"/> <lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R015" n="0479a13"/>无适不可。问：行愿疏云释总题，与兹何别？答：彼开二 <lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R015" n="0479a14"/>科：初、所释经题；二、能释疏目。于所释经题云释总题， <lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R015" n="0479a15"/>乃对下别明品目也。于下正释经题中，而云总题者， <lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R015" n="0479a16"/>疏云即无尽修多罗之总名，与此略疏亦经亦无相 <lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R015" n="0479a17"/>滥。问：缙雲法师之记心经，名曰显正，谓之总题，连珠 <lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R015" n="0479a18"/>则曰疏题。或曰连珠暗弹显正，或曰不然，未知孰是？ <lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R015" n="0479b01"/>请示旨归。答：抗行与注经不同，何弹之有哉？彼既移 <lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R015" n="0479b02"/>疏註经，谓之经疏总题，于義无爽。如金刚疏、长水之 <lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R015" n="0479b03"/>移注，亦云经疏题目。圭峰移注起信，亦云论疏题目。 <lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R015" n="0479b04"/>若谓显正之非，圭峰岂亦然哉？问：起信花严心经疏 <lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R015" n="0479b05"/>存抗行疏题者，与今略疏註经同不？答：虽存旧题，其 <lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R015" n="0479b06"/>義无别。如起信下有侧註云：某移疏註论。故晋水花 <lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R015" n="0479b07"/>严移疏註经亦然。<note place="inline">当云标总题，却云标疏题目。淸凉古科又却相反，乃挍勘之倒置耳。</note> <lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R015" n="0479b08"/>心经移注等疏，不改旧题者，例此知之。若不加侧注 <lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R015" n="0479b09"/>者，未免小瑕。略疏註经，取大疏要略之義，直注于经 <lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R015" n="0479b10"/>下，故云耳也。疏者，疏也，决也。谓疏通经文，抉择義趣。 <lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R015" n="0479b11"/>注者，或从言，或从水。从言，则训也，解也。训说解释，令 <lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R015" n="0479b12"/>文相显著。从水，则决也，流也。决而流之，令无壅滞，如 <lb ed="X" n="0013a19"/><lb ed="R015" n="0479b13"/>水流注不绝之貌。大方廣圆觉五字，乃所注之经下， <lb ed="X" n="0013a20"/><lb ed="R015" n="0479b14"/>皆能注之疏卷上，则卷轴之次第。然此经之疏，凡有 <lb ed="X" n="0013a21"/><lb ed="R015" n="0479b15"/>五家：一、上都<name role="" type="person">报国寺</name>唯悫法师疏一卷；二、先天寺悟 <lb ed="X" n="0013a22"/><lb ed="R015" n="0479b16"/>实禅师疏二卷；三、北都海藏寺道诠法师疏三卷；四、 <lb ed="X" n="0013a23"/><lb ed="R015" n="0479b17"/>大唐<name role="" type="person">荐福寺</name>坚志法师疏四卷；五、圭峰定慧禅师廣 <lb ed="X" n="0013a24"/><lb ed="R015" n="0479b18"/>疏三卷，钞十三卷，略疏二卷，略钞六卷，道场修证仪 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0013b" n="0013b"/> <lb ed="X" n="0013b01"/><lb ed="R015" n="0480a01"/>一十八卷。前诸疏解，繁略未削，有乖经宗，世无传耳。 <lb ed="X" n="0013b02"/><lb ed="R015" n="0480a02"/>圭峰之作，今古同遵，四海流通，逮今无壅。注幷序。幷， <lb ed="X" n="0013b03"/><lb ed="R015" n="0480a03"/>从也，合也。集韵作去声，幷也，兼也。疏外兼有一序，故 <lb ed="X" n="0013b04"/><lb ed="R015" n="0480a04"/>云幷序。务从其简，故不别立序题，注之于疏题之下， <lb ed="X" n="0013b05"/><lb ed="R015" n="0480a05"/>以疏题兼目序题耳。然序者，叙也。谓叙述一经之大 <lb ed="X" n="0013b06"/><lb ed="R015" n="0480a06"/>旨，及制疏之因由也。又序者，庠序也。尔雅云：东西墙 <lb ed="X" n="0013b07"/><lb ed="R015" n="0480a07"/>曰序。欲识宅舍之浅深，先观庠序；欲识其人，先观额 <lb ed="X" n="0013b08"/><lb ed="R015" n="0480a08"/>目；欲知作者之意，先观其序。<name role="" type="person">终南山</name>，即长安之南极， <lb ed="X" n="0013b09"/><lb ed="R015" n="0480a09"/>名曰终南，亦名太一山。上应太一星所居，以此得名。 <lb ed="X" n="0013b10"/><lb ed="R015" n="0480a10"/>自古名僧，多居此山。<name role="" type="person">草堂寺</name>，即<name role="" type="person">终南山</name>之别院。寺者， <lb ed="X" n="0013b11"/><lb ed="R015" n="0480a11"/>始自腾兰，初至止于鸿胪<note place="inline">力居切</note>寺。从徙于他处，别建 <lb ed="X" n="0013b12"/><lb ed="R015" n="0480a12"/>白马等寺。至今僧舍，名曰寺焉。沙门，即释氏之通称 <lb ed="X" n="0013b13"/><lb ed="R015" n="0480a13"/>也。具云沙门那，此云乏道，谓除馑乏，修正道。又云勤 <lb ed="X" n="0013b14"/><lb ed="R015" n="0480a14"/>息，谓勤炼三业，息诸妄想。又四十二章经云：辞亲出 <lb ed="X" n="0013b15"/><lb ed="R015" n="0480a15"/>家，识心达本，解无为法，名曰沙门。然沙门有四种：一、 <lb ed="X" n="0013b16"/><lb ed="R015" n="0480a16"/>汚道沙门，二、说道沙门，三、活道沙门，四、勝義沙门。疏 <lb ed="X" n="0013b17"/><lb ed="R015" n="0480a17"/>主，即说道、活道二种沙门。以本言之，大权应世，即勝 <lb ed="X" n="0013b18"/><lb ed="R015" n="0480a18"/>義沙门。然西土有外道沙门，或加释字以拣别之。此 <lb ed="X" n="0013b19"/><lb ed="R015" n="0480b01"/>方既无，不必加耳。若南山律抄，亦存释字，存亦无妨。 <lb ed="X" n="0013b20"/><lb ed="R015" n="0480b02"/>宗密，即疏主名讳也。姓何氏，果州西充县人。舍儒从 <lb ed="X" n="0013b21"/><lb ed="R015" n="0480b03"/>释，英悟绝伦。禅遇南宗，教逢斯典。末见上都花严疏 <lb ed="X" n="0013b22"/><lb ed="R015" n="0480b04"/>主淸凉国师。师曰：毘卢藏海，能随我游者，其为汝乎？ <lb ed="X" n="0013b23"/><lb ed="R015" n="0480b05"/>既而学无常师，诸宗备览。提挈毘尼，发明唯识。四战 <lb ed="X" n="0013b24"/><lb ed="R015" n="0480b06"/>之国也，无得而称焉。大和二年庆成节，征<note place="inline">徵音召，仁宗庙讳作 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0013c" n="0013c"/> <lb ed="X" n="0013c01"/><lb ed="R015" n="0480b07"/>召呼之。大和即文宗朝</note>入内殿问法要，赐紫方袍，寻请归山。会 <lb ed="X" n="0013c02"/><lb ed="R015" n="0480b08"/>昌元年正月六日，坐灭于兴福塔院。荼毘得舍利数 <lb ed="X" n="0013c03"/><lb ed="R015" n="0480b09"/>千粒，明白润大。宣宗追<anchor xml:id="nkr_note_add_0013c0301" n="0013c0301"/><anchor xml:id="beg0013c0301" n="0013c0301"/>谥<anchor xml:id="end0013c0301"/>定慧禅师，即花严宗教第 <lb ed="X" n="0013c04"/><lb ed="R015" n="0480b10"/>七祖师也。其馀著述行业，备在裴相国传。论譔述。作 <lb ed="X" n="0013c05"/><lb ed="R015" n="0480b11"/>者曰圣，述者曰明。今云述而不云作者，疏主谦也。礼 <lb ed="X" n="0013c06"/><lb ed="R015" n="0480b12"/>记云：仲尼祖述尧舜，宪章文武，上律天文，下袭水土。 <lb ed="X" n="0013c07"/><lb ed="R015" n="0480b13"/>亦犹仲尼云：述而不作，信而好古，窃比于我老彭也。 <lb ed="X" n="0013c08"/><lb ed="R015" n="0480b14"/>科示觉之心体心之觉相。然此一序，乃一经之枢要 <lb ed="X" n="0013c09"/><lb ed="R015" n="0480b15"/>也。总分为三，谓显理、明教、叙。疏初显理，于中分二：心 <lb ed="X" n="0013c10"/><lb ed="R015" n="0480b16"/>也者下，即示觉之心体；万法虚伪至迥出思议之表， <lb ed="X" n="0013c11"/><lb ed="R015" n="0480b17"/>即示心之觉相。觉之心体者，如圆明之珠，乃即相之 <lb ed="X" n="0013c12"/><lb ed="R015" n="0480b18"/>体；心之觉相者，如珠之明，乃即体之相。然则圆顿之 <lb ed="X" n="0013c13"/><lb ed="R015" n="0481a01"/>教，体相融即，为门不同，不可混然不分也。如下文释 <lb ed="X" n="0013c14"/><lb ed="R015" n="0481a02"/>本觉心地云：本觉者，即心之觉相；心地者，即觉之心 <lb ed="X" n="0013c15"/><lb ed="R015" n="0481a03"/>体。以此得知二科不同。如云无去无来，乃至桂轮孤 <lb ed="X" n="0013c16"/><lb ed="R015" n="0481a04"/>朗于碧天，即心体不生灭等；弥满淸净，乃至皆同一 <lb ed="X" n="0013c17"/><lb ed="R015" n="0481a05"/>性等，即心体之德用也。良以一切诸法，莫不皆是圆 <lb ed="X" n="0013c18"/><lb ed="R015" n="0481a06"/>觉妙心中之德相业用，如金之器，如镜之明也。然金 <lb ed="X" n="0013c19"/><lb ed="R015" n="0481a07"/>之器，非圆顿教不能当矣。故此二科，融即言之，不得 <lb ed="X" n="0013c20"/><lb ed="R015" n="0481a08"/>不同；为门言之，不可混滥。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013c21"/><lb ed="R015" n="0481a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">钞序解</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前文</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0013c2101">〔疏：元亨利贞，乾之德也，始于一气；常乐我净，<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0013c22"/><lb ed="R015" n="0481a10"/>德也，本乎一心。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0013c2207" cb:place="inline">此即约果德标指心源。果德乃<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0013c23"/><lb ed="R015" n="0481a11"/>之四德，心源即一切染净诸法之本源。先推此一心 <lb ed="X" n="0013c24"/><lb ed="R015" n="0481a12"/>为果德之本者，以对儒教之一气为乾德之本故。然 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0014a" n="0014a"/> <lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R015" n="0481a13"/>此且约对待言之，故云一心为四德之本。若称实言 <lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R015" n="0481a14"/>之，而此一心为一切诸法之本源。本意欲明圆觉妙 <lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R015" n="0481a15"/>心为众德之本，而先擧类云元亨利贞，乾之德也，始 <lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R015" n="0481a16"/>于一气。故知此但擧类，由是总科谓之约果德标指 <lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R015" n="0481a17"/>心源。以儒教之一气为阴阳天地之本，故以此例<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R015" n="0481a18"/>教之一心为一切诸法之本也。略钞序。钞外别有一 <lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R015" n="0481b01"/>序，故云钞序。非钞家之兼作，故别标云大方廣圆觉 <lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R015" n="0481b02"/>经略钞序也。吴门刘熙云：吴，虞也。太伯让而不就，归 <lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R015" n="0481b03"/>封之于此，以虞其志也。司马迁述太伯世家云：晋灭 <lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R015" n="0481b04"/>中国之虞，亦以苏为中吴也。范甯曰：太伯，太善之称 <lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R015" n="0481b05"/>也。周太王之元子，故曰太伯。以仲雍、小季历幷贤，而 <lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R015" n="0481b06"/>太伯让德深远，虽圣不加之。思齐师乃缙雲法师同 <lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R015" n="0481b07"/>辈，行业未详。序或分为五，或分七，今分为十一。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R015" n="0481b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">一通明所受</cb:mulu><head>一通明所受</head> <lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R015" n="0481b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014a1501">〔修身者何？戒律而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1501" n="0014a1501"/><anchor xml:id="beg0014a1501" n="0014a1501"/>已<anchor xml:id="end0014a1501"/>矣。融心者何？圆觉而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1502" n="0014a1502"/><anchor xml:id="beg0014a1502" n="0014a1502"/>已<anchor xml:id="end0014a1502"/>矣。始 <lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R015" n="0481b10"/>严戒律，终显圆觉。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014a1608" cb:place="inline">修身者何？征问生起下文也。谓 <lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R015" n="0481b11"/>行持万行，为修身之道，唯戒律而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1701" n="0014a1701"/><anchor xml:id="beg0014a1701" n="0014a1701"/>已<anchor xml:id="end0014a1701"/>矣。明究觉性，融 <lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R015" n="0481b12"/>荡识心，唯圆觉而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1801" n="0014a1801"/><anchor xml:id="beg0014a1801" n="0014a1801"/>已<anchor xml:id="end0014a1801"/>矣。先戒律而後融心者，言所受 <lb ed="X" n="0014a19"/><lb ed="R015" n="0481b13"/>道之由渐也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014a20"/><lb ed="R015" n="0481b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">二总叙能受</cb:mulu><head>二总叙能受</head> <lb ed="X" n="0014a21"/><lb ed="R015" n="0481b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014a2101">〔幷是二者，予猥受于先净慧大师门焉。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014a2116" cb:place="inline">幷者，兼也、 <lb ed="X" n="0014a22"/><lb ed="R015" n="0481b16"/>幷也、猥幸也、鄙也。汉书註云：积也。意谓多幸。二者幷 <lb ed="X" n="0014a23"/><lb ed="R015" n="0481b17"/>受之于净慧大师门焉。师讳善政，行业事迹未详。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014a24"/><lb ed="R015" n="0481b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">三别明所归</cb:mulu><head>三别明所归</head> <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0014b" n="0014b"/> <lb ed="X" n="0014b01"/><lb ed="R015" n="0482a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014b0101">〔姑以所闻从事，兼讲指归途，于晚岁乐圆觉为要 <lb ed="X" n="0014b02"/><lb ed="R015" n="0482a02"/>说。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014b0202" cb:place="inline">语云：君子入则孝，出则悌，谨而信，泛爱众而亲 <lb ed="X" n="0014b03"/><lb ed="R015" n="0482a03"/>仁，行有馀力，则以学文。精義解云：入孝而出弟，行谨 <lb ed="X" n="0014b04"/><lb ed="R015" n="0482a04"/>而言信，处众而泛爱，择友而亲仁，君子之务，此其本 <lb ed="X" n="0014b05"/><lb ed="R015" n="0482a05"/>也。有所未能，则勉为之，有所未至，则力致之，待其有 <lb ed="X" n="0014b06"/><lb ed="R015" n="0482a06"/>馀也，然後从事于文。然则在彼则从事乃学文也，在 <lb ed="X" n="0014b07"/><lb ed="R015" n="0482a07"/>此则姑以所闻之道时习之，兼以讲演，故曰从事兼 <lb ed="X" n="0014b08"/><lb ed="R015" n="0482a08"/>讲。又行持戒律，修习圆觉，兼以讲唱，又从事戒律，兼 <lb ed="X" n="0014b09"/><lb ed="R015" n="0482a09"/>讲斯典也。然于此二指晚置之归途者，乐圆觉为要 <lb ed="X" n="0014b10"/><lb ed="R015" n="0482a10"/>妙之说耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014b11"/><lb ed="R015" n="0482a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">四章疏赅博</cb:mulu><head>四章疏赅博</head> <lb ed="X" n="0014b12"/><lb ed="R015" n="0482a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014b1201">〔其祖演章句，即圭峰定慧禅师略疏二卷，略钞六 <lb ed="X" n="0014b13"/><lb ed="R015" n="0482a13"/>卷。疏以通经，钞以通疏，探赜而索隐，辞简而義博，则 <lb ed="X" n="0014b14"/><lb ed="R015" n="0482a14"/>备之。裴相国序。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014b1407" cb:place="inline">系辞云：探赜索隐，钩深致远也。然 <lb ed="X" n="0014b15"/><lb ed="R015" n="0482a15"/>探，取也；赜，奥也；索，求也；隐，微也。谓探取求索深奥幽 <lb ed="X" n="0014b16"/><lb ed="R015" n="0482a16"/>微者，圭峰之章疏也。而言词简当，義理赅博，罗五千 <lb ed="X" n="0014b17"/><lb ed="R015" n="0482a17"/>轴之旨趣者，备在裴公之序云耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014b18"/><lb ed="R015" n="0482a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">五别歎義钞</cb:mulu><head>五别歎義钞</head> <lb ed="X" n="0014b19"/><lb ed="R015" n="0482b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014b1901">〔道固师是，流至于今，今之驾说者，莫不以兹钞为 <lb ed="X" n="0014b20"/><lb ed="R015" n="0482b02"/>司南乎？〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014b2004" cb:place="inline">道固师是者，学有师而道可宗，言有典而 <lb ed="X" n="0014b21"/><lb ed="R015" n="0482b03"/>事可法。今我圭峰祖师既师承之有自，疏抄流芳，今 <lb ed="X" n="0014b22"/><lb ed="R015" n="0482b04"/>古不泯。言驾说者，杨子云：道不在仲尼乎？仲尼驾说 <lb ed="X" n="0014b23"/><lb ed="R015" n="0482b05"/>者也。不在兹儒乎？註云：驾者，传也。兹钞为司南者，司 <lb ed="X" n="0014b24"/><lb ed="R015" n="0482b06"/>者，主也。南是離明之方，周公时以司南木造司南车， <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0014c" n="0014c"/> <lb ed="X" n="0014c01"/><lb ed="R015" n="0482b07"/>如今之定南针之类也。又黄帝与<g ref="#CB07140">蚩</g>尤神战，<g ref="#CB07416">蚩</g>尤作 <lb ed="X" n="0014c02"/><lb ed="R015" n="0482b08"/>大雲雾，迷其四方，黄帝遂以司南定其方所。今之讲 <lb ed="X" n="0014c03"/><lb ed="R015" n="0482b09"/>者得兹钞，无不以之为司南矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014c04"/><lb ed="R015" n="0482b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">六略叙本怀</cb:mulu><head>六略叙本怀</head> <lb ed="X" n="0014c05"/><lb ed="R015" n="0482b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014c0501">〔思齐曚昧，幸敷斯教，常惧圣言纷于水鹤，切虑传 <lb ed="X" n="0014c06"/><lb ed="R015" n="0482b12"/>者驳于鲁鱼。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014c0606" cb:place="inline">懵<note place="inline">牟孔切</note>昧。懵，乱也，迷也。昧，暗也。自谓 <lb ed="X" n="0014c07"/><lb ed="R015" n="0482b13"/>某懵然暗昧，大幸而得敷演斯教。而于圣言，常切忧 <lb ed="X" n="0014c08"/><lb ed="R015" n="0482b14"/>惧水鹤之差，深虑传写鲁鱼之驳。水鹤者，有本作枯 <lb ed="X" n="0014c09"/><lb ed="R015" n="0482b15"/>涸之涸。大莊严论云：阿难到一竹林，闻二比丘诵偈 <lb ed="X" n="0014c10"/><lb ed="R015" n="0482b16"/>曰：若人生百岁，不见潦水涸，不如一日生，得见水潦 <lb ed="X" n="0014c11"/><lb ed="R015" n="0482b17"/>涸。阿难曰：此非<persName>佛</persName>语，当听我诵。若人生百岁，不闻生 <lb ed="X" n="0014c12"/><lb ed="R015" n="0482b18"/>灭法，不如一日生，而得解了知。二比丘闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c1201" n="0014c1201"/><anchor xml:id="beg0014c1201" n="0014c1201"/>已<anchor xml:id="end0014c1201"/>，语于师。 <lb ed="X" n="0014c13"/><lb ed="R015" n="0483a01"/>师云：阿难老朽，言多错谬，但依所诵。阿难歎曰：<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0014c14"/><lb ed="R015" n="0483a02"/>既灭，谁为我证？时有一圣宿，从空而现，乃说偈曰：彼 <lb ed="X" n="0014c15"/><lb ed="R015" n="0483a03"/>者讽诵偈，实非诸<persName>佛</persName>语，今遇欢喜尊，而可能依之？二 <lb ed="X" n="0014c16"/><lb ed="R015" n="0483a04"/>比丘方改而诵之，驳于鲁鱼。驳者，杂也。古云：笔札久 <lb ed="X" n="0014c17"/><lb ed="R015" n="0483a05"/>劳，写刀成刁，事历终古，书鱼成鲁。盖由鲁鱼二字，形 <lb ed="X" n="0014c18"/><lb ed="R015" n="0483a06"/>势之相近，传写之易讹也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0014c19"/><lb ed="R015" n="0483a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">七通叙挍证</cb:mulu><head>七通叙挍证</head> <lb ed="X" n="0014c20"/><lb ed="R015" n="0483a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014c2001">〔因与武林法师仲希咨度众本，访对舆典，循尊古 <lb ed="X" n="0014c21"/><lb ed="R015" n="0483a09"/>卑今之致，窃及史缺文之旨。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014c2112" cb:place="inline">武林，即钱唐之山名。 <lb ed="X" n="0014c22"/><lb ed="R015" n="0483a10"/>法师，处州缙雲县人，人以缙雲称之，即吾宗之英彦 <lb ed="X" n="0014c23"/><lb ed="R015" n="0483a11"/>也。晋水曾师之，制楞严金衡钞六卷，心经显正记一 <lb ed="X" n="0014c24"/><lb ed="R015" n="0483a12"/>卷，刊略行愿钞四卷，现行于世。咨度，问其裁度也。舆， <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0015a" n="0015a"/> <lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R015" n="0483a13"/>众也，寻访于众典，不敢率尔也。循，从也，从尊上于古 <lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R015" n="0483a14"/>德。设疑有说舛处，亦不敢辄事笔削。窃及史缺文之 <lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R015" n="0483a15"/>旨论语云：子曰：吾犹及史之缺文也，有马者借人乘 <lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R015" n="0483a16"/>之，今亡矣夫。正義曰：史者，掌书之官也，执笔左右，使 <lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R015" n="0483a17"/>之记事也。文者，字也，古之良史，于书字有疑，则阙之 <lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R015" n="0483a18"/>以待能者，不敢穿凿。孔子言：我尙及见此古史缺疑 <lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R015" n="0483b01"/>之文。擧喩，喩<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0701" n="0015a0701"/><anchor xml:id="beg0015a0701" n="0015a0701"/>己<anchor xml:id="end0015a0701"/>有马不能调良，当借人乘习之也。亡 <lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R015" n="0483b02"/>者，无也，及见其人如此缺疑，至今则无有矣。又夏五 <lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R015" n="0483b03"/>不加月，圣贤之明诫。春秋云：夏五月。以鲁史无月字， <lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R015" n="0483b04"/>故仲尼亦缺而不书，春秋乃鲁国史记也。然今序家 <lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R015" n="0483b05"/>亦窃及此旨，颇有疑处，亦不敢擅改耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R015" n="0483b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">八因叙刊勒</cb:mulu><head>八因叙刊勒</head> <lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R015" n="0483b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015a1301">〔约定元钞，将事刊勒，门人子章力摸方板。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015a1317" cb:place="inline">叙刊勒， <lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R015" n="0483b08"/>文相可见。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R015" n="0483b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">九斟酌取舍</cb:mulu><head>九斟酌取舍</head> <lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R015" n="0483b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015a1601">〔僶勉挥振，庸讵是非？非也，不削则削；是也，乃本其 <lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R015" n="0483b11"/>本。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015a1702" cb:place="inline">僶者，勤也，强也，谓强俯挥振耳。又毛诗云：僶勉 <lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R015" n="0483b12"/>同心。註云：思与君子同心。前云与武林法师咨度众 <lb ed="X" n="0015a19"/><lb ed="R015" n="0483b13"/>本，今云与之同心挥振，评辨是非，盖不自胸臆也。庸 <lb ed="X" n="0015a20"/><lb ed="R015" n="0483b14"/>讵者，莊子云：庸讵知吾所谓知之非不知耶？註云：庸， <lb ed="X" n="0015a21"/><lb ed="R015" n="0483b15"/>用也，常也。讵，何也，未也，不也。然在此则庸，用也。讵，不 <lb ed="X" n="0015a22"/><lb ed="R015" n="0483b16"/>也。是者用之，非者不之，即用不是非之谓也。意谓兹 <lb ed="X" n="0015a23"/><lb ed="R015" n="0483b17"/>钞苟传写之讹谬也。古之不削，今也削之。苟或是也， <lb ed="X" n="0015a24"/><lb ed="R015" n="0483b18"/>录其元本之本也。</p></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0015b" n="0015b"/> <lb ed="X" n="0015b01"/><lb ed="R015" n="0484a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">十谦己勉励</cb:mulu><head>十谦<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b0101" n="0015b0101"/><anchor xml:id="beg0015b0101" n="0015b0101"/>己<anchor xml:id="end0015b0101"/>勉励</head> <lb ed="X" n="0015b02"/><lb ed="R015" n="0484a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b0201">〔後将斯文而觉世者，无以不继志而罪我乎？如志 <lb ed="X" n="0015b03"/><lb ed="R015" n="0484a03"/>我者，则庶幾乎<persName>如来</persName>圆觉耀无穷矣，圭峰章句导无 <lb ed="X" n="0015b04"/><lb ed="R015" n="0484a04"/>极矣。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b0403" cb:place="inline">无以不继志而罪我者，谓挍勘不精，不能继 <lb ed="X" n="0015b05"/><lb ed="R015" n="0484a05"/>志于先觉。後之讲演觉世群述者，能不以此而罪我 <lb ed="X" n="0015b06"/><lb ed="R015" n="0484a06"/>乎。如志我者，如有志慕我钞者，庶幾此经及与圭峰 <lb ed="X" n="0015b07"/><lb ed="R015" n="0484a07"/>章句，耀法界，导群迷，而无有穷极矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0015b08"/><lb ed="R015" n="0484a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">十一朝代年月</cb:mulu><head>十一朝代年月</head> <lb ed="X" n="0015b09"/><lb ed="R015" n="0484a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b0901">〔时皇宋康定二年辛巳岁勺建鹑咮月朢日谨序。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015b10"/><lb ed="R015" n="0484a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b1001">皇宋，皇，大也。宋，古商丘也。汉梁国睢阳县，今南京是。 <lb ed="X" n="0015b11"/><lb ed="R015" n="0484a11"/>周武王勝纣，封殷之後，微子受封于此，以为宋国。以 <lb ed="X" n="0015b12"/><lb ed="R015" n="0484a12"/>太祖皇帝受周之封，为宋国公。既登九五，以所封为 <lb ed="X" n="0015b13"/><lb ed="R015" n="0484a13"/>有天下之号，寻都于东京康定，即圣朝仁宗之代也。 <lb ed="X" n="0015b14"/><lb ed="R015" n="0484a14"/>勺者，斗柄也，即北斗之第七星也。斗柄顺四时而转， <lb ed="X" n="0015b15"/><lb ed="R015" n="0484a15"/>各指一方。夏指其南，又分三位：四月鹑尾，五月鹑火， <lb ed="X" n="0015b16"/><lb ed="R015" n="0484a16"/>六月鹑首。亦云鹑咮<note place="inline">竹救切</note>，咮即喙也。是月斗柄指于 <lb ed="X" n="0015b17"/><lb ed="R015" n="0484a17"/>南方鹑口，正当六月也。若汉书律历志云：鹑首于夏 <lb ed="X" n="0015b18"/><lb ed="R015" n="0484a18"/>为五月，商为六月；鹑火于夏为六月，商为七月；鹑尾 <lb ed="X" n="0015b19"/><lb ed="R015" n="0484b01"/>于夏为七月，商为八月。十五日为月朢，以日月相望， <lb ed="X" n="0015b20"/><lb ed="R015" n="0484b02"/>故十六日为既望。既，<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b2001" n="0015b2001"/><anchor xml:id="beg0015b2001" n="0015b2001"/>已<anchor xml:id="end0015b2001"/>也，言<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b2002" n="0015b2002"/><anchor xml:id="beg0015b2002" n="0015b2002"/>已<anchor xml:id="end0015b2002"/>过于望矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0015b21"/><lb ed="R015" n="0484b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">随文要解</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">钞一</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b2101">〔钞〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b2102" cb:place="inline">钞者，抄也，记也。谓抄写格言，记录要義，防学者 <lb ed="X" n="0015b22"/><lb ed="R015" n="0484b04"/>之讹谬，备寻讨之忽忘。此则因经有疏，因疏有钞也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015b23"/><lb ed="R015" n="0484b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b2301">〔圭峰〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b2303" cb:place="inline">即<name role="" type="person">终南山</name>之别峰。此峰形势，状如玉圭，因以 <lb ed="X" n="0015b24"/><lb ed="R015" n="0484b06"/>为名焉。疏主平居此峰，人到于今以圭峰称之。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b2419" cb:place="inline">〔兰 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0015c" n="0015c"/> <lb ed="X" n="0015c01"/><lb ed="R015" n="0484b07"/>若〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c0102" cb:place="inline">具云阿兰若，亦云阿兰若，此云寂静处，即僧舍 <lb ed="X" n="0015c02"/><lb ed="R015" n="0484b08"/>之通称。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c03"/><lb ed="R015" n="0484b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c0301">〔群典极于周易。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c0307" cb:place="inline">易之始起，自于伏羲感河中黄龙 <lb ed="X" n="0015c04"/><lb ed="R015" n="0484b10"/>负图而出，上有八卦、万象、万物之名，文王因而重之 <lb ed="X" n="0015c05"/><lb ed="R015" n="0484b11"/>为六十四卦，仍作卦辞，周公作爻辞，因是周流起自 <lb ed="X" n="0015c06"/><lb ed="R015" n="0484b12"/>周代，故名周易。易者，取日月二字交配而成，日下从 <lb ed="X" n="0015c07"/><lb ed="R015" n="0484b13"/>月，以配阴阳，取日往月来之義，名之曰易。然于周时， <lb ed="X" n="0015c08"/><lb ed="R015" n="0484b14"/>上有卦辞、爻辞而<anchor xml:id="nkr_note_add_0015c0801" n="0015c0801"/><anchor xml:id="beg0015c0801" n="0015c0801"/>已<anchor xml:id="end0015c0801"/>，至孔子晚岁，好而读之，韦编三 <lb ed="X" n="0015c09"/><lb ed="R015" n="0484b15"/>绝，于是作传通之，所谓十翼也。故周易之书，至孔子 <lb ed="X" n="0015c10"/><lb ed="R015" n="0484b16"/>方毕备矣，于是乎处名教之初，为六经之首，儒教之 <lb ed="X" n="0015c11"/><lb ed="R015" n="0484b17"/>深玄，极于此矣，故云群典极于周易。所以孔子曰：五 <lb ed="X" n="0015c12"/><lb ed="R015" n="0484b18"/>十而学易，可以无大过。此乃穷理、尽性、至命之书也。 <lb ed="X" n="0015c13"/><lb ed="R015" n="0485a01"/>命则生之极也，穷其理而至于命，则尽其极矣。然易 <lb ed="X" n="0015c14"/><lb ed="R015" n="0485a02"/>之为书，既是儒教之深玄，儒流取之为则，故得引之 <lb ed="X" n="0015c15"/><lb ed="R015" n="0485a03"/>以类至觉之理也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c1508" cb:place="inline">〔馀喩琐碎。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c1512" cb:place="inline">馀卦虽皆有四德，不 <lb ed="X" n="0015c16"/><lb ed="R015" n="0485a04"/>堪擧类。如坤之四德，元、亨、利、牝马之贞等。既云牝马 <lb ed="X" n="0015c17"/><lb ed="R015" n="0485a05"/>之贞，与<persName>佛</persName>之四德不相类，故云琐碎难以喩于真法。 <lb ed="X" n="0015c18"/><lb ed="R015" n="0485a06"/>由是不用馀卦，而独用乾卦耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c1813" cb:place="inline">〔注系辞云：乾知太 <lb ed="X" n="0015c19"/><lb ed="R015" n="0485a07"/>始，坤作成物。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c1906" cb:place="inline">繫者，续也。辞者，说也。说其爻象变化， <lb ed="X" n="0015c20"/><lb ed="R015" n="0485a08"/>名曰系辞。然有上繫、下繫，此即上繫。彼文云：天之道 <lb ed="X" n="0015c21"/><lb ed="R015" n="0485a09"/>不为而善始，地之道不劳而善成。天、地、雷、风、水、火、山、 <lb ed="X" n="0015c22"/><lb ed="R015" n="0485a10"/>泽，此即八卦，谓乾、坤、震、巽、坎、離、艮、兑。此之八卦，如次 <lb ed="X" n="0015c23"/><lb ed="R015" n="0485a11"/>配属之。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c2304" cb:place="inline">〔故系辞云：八卦成列，象在其中。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c2316" cb:place="inline">即下繫也。 <lb ed="X" n="0015c24"/><lb ed="R015" n="0485a12"/>谓一气生两仪，两仪生四象。四象者，金木水火也。土 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0016a" n="0016a"/> <lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R015" n="0485a13"/>则遍于四象之中，两仪既分，四方位列，水居北方坎 <lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R015" n="0485a14"/>位，生于乾卦，金居西方兑位，生坤卦，火居南方離位， <lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R015" n="0485a15"/>生巽卦，木居东方震位，生艮卦，是为金木水火之四 <lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R015" n="0485a16"/>象生八卦。八卦既成，列备天下之象，故云象在其中， <lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R015" n="0485a17"/>故更重之而有六画。系辞云：易之为书，廣大悉备，有 <lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R015" n="0485a18"/>天道焉，有人道焉，有地道焉，兼三才而两之，故六。六 <lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R015" n="0485b01"/>者非他也，三才之道也。道有变动，故曰爻。于万物之 <lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R015" n="0485b02"/>象既变通未尽，是以重之而有六画。六画既具，万物 <lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R015" n="0485b03"/>之形象无不备之，天地之能事尽于此矣，故云备万 <lb ed="X" n="0016a10"/><lb ed="R015" n="0485b04"/>物之形象，穷天地之能事，故六画成卦。此则言其乾 <lb ed="X" n="0016a11"/><lb ed="R015" n="0485b05"/>卦之体也，馀卦例此可知。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016a1111" cb:place="inline">〔此卦六爻皆阳画。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016a1118" cb:place="inline">爻者， <lb ed="X" n="0016a12"/><lb ed="R015" n="0485b06"/>言乎变者也。略例云：爻者，适时之变者也。又云：爻者， <lb ed="X" n="0016a13"/><lb ed="R015" n="0485b07"/>效也，效天下之动者也。既以六画成卦，故设六爻以 <lb ed="X" n="0016a14"/><lb ed="R015" n="0485b08"/>效三才之动，所以爻数有其六矣。然此乾卦六皆阳 <lb ed="X" n="0016a15"/><lb ed="R015" n="0485b09"/>画，馀不然者，盖应其阴阳所成也。天既积诸阳气而 <lb ed="X" n="0016a16"/><lb ed="R015" n="0485b10"/>成，故以纯阳之画而应之。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016a1611" cb:place="inline">〔註曰：一长云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016a1617" cb:place="inline">阳者，奇 <lb ed="X" n="0016a17"/><lb ed="R015" n="0485b11"/>数也，故以一长为阳画。阴者，偶数也，故二短而相对 <lb ed="X" n="0016a18"/><lb ed="R015" n="0485b12"/>而为阴画。故圣人当法此自然而施人事。乾卦既有 <lb ed="X" n="0016a19"/><lb ed="R015" n="0485b13"/>三画以表三才，其为人王者，当法于乾道。所以王字 <lb ed="X" n="0016a20"/><lb ed="R015" n="0485b14"/>三画以表乾卦，竖一画以表一气。如古人作王字赋 <lb ed="X" n="0016a21"/><lb ed="R015" n="0485b15"/>云：三阳列位，配乾道以成三。一气贯中，表圣人之得 <lb ed="X" n="0016a22"/><lb ed="R015" n="0485b16"/>一。故知圣人当法天制用以施人事，云为成务而行 <lb ed="X" n="0016a23"/><lb ed="R015" n="0485b17"/>王道。终日乾乾，无时懈倦。爻辞云：九三，君子终日乾 <lb ed="X" n="0016a24"/><lb ed="R015" n="0485b18"/>乾，夕惕若，励无咎。文言释云：乾乾，行事也。又云：终日 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0016b" n="0016b"/> <lb ed="X" n="0016b01"/><lb ed="R015" n="0486a01"/>乾乾，与时偕行。言天时运动，乾乾不息，万物以之生 <lb ed="X" n="0016b02"/><lb ed="R015" n="0486a02"/>成。君子进德修业，失时则废，懈怠则旷。当法天制用， <lb ed="X" n="0016b03"/><lb ed="R015" n="0486a03"/>与时俱行。故云因天象以教人事也。天行健，君子以 <lb ed="X" n="0016b04"/><lb ed="R015" n="0486a04"/>自强不息。天以健为用，故云天行健。健者，即运行不 <lb ed="X" n="0016b05"/><lb ed="R015" n="0486a05"/>息之谓也。然以天道言之，以运行不息为用。以人事 <lb ed="X" n="0016b06"/><lb ed="R015" n="0486a06"/>言之，君子当以自强不息为用。自强不息者，勉为之 <lb ed="X" n="0016b07"/><lb ed="R015" n="0486a07"/>之谓也。人人可以为尧舜，未有亏退自屈而得之者 <lb ed="X" n="0016b08"/><lb ed="R015" n="0486a08"/>也。人人可以作<persName>佛</persName>祖，未有自弃自暴而得之者也。故 <lb ed="X" n="0016b09"/><lb ed="R015" n="0486a09"/>知欲为君子，当自勉励也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016b0911" cb:place="inline">〔文言〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016b0913" cb:place="inline">大钞云：第七翼，孔 <lb ed="X" n="0016b10"/><lb ed="R015" n="0486a10"/>子作十翼。第七翼即文言也。十翼者，谓彖辞、象辞、繫 <lb ed="X" n="0016b11"/><lb ed="R015" n="0486a11"/>辞<note place="inline">上三各有二，谓上彖、下彖、大象、小象、上繫、下繫</note>、文言、说卦、序卦、杂卦，是为 <lb ed="X" n="0016b12"/><lb ed="R015" n="0486a12"/>十也。彖辞则统论一卦之義。象辞则释其文词，如云 <lb ed="X" n="0016b13"/><lb ed="R015" n="0486a13"/>潜龙勿用，阳在下等。略例云：象者，各辨一爻之義者 <lb ed="X" n="0016b14"/><lb ed="R015" n="0486a14"/>也。系辞则明吉凶刚柔相推而生变化也。文言则唯 <lb ed="X" n="0016b15"/><lb ed="R015" n="0486a15"/>释乾坤二卦也。说卦则言圣人之作易也，将以顺性 <lb ed="X" n="0016b16"/><lb ed="R015" n="0486a16"/>命之理。序卦则明诸卦之生起由緖也。杂卦者，杂糅 <lb ed="X" n="0016b17"/><lb ed="R015" n="0486a17"/>众卦，错综其義也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016b1708" cb:place="inline">〔注此下释乾字云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016b1715" cb:place="inline">或曰：前文<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b1701" n="0016b1701"/><anchor xml:id="beg0016b1701" n="0016b1701"/>已<anchor xml:id="end0016b1701"/> <lb ed="X" n="0016b18"/><lb ed="R015" n="0486a18"/>廣说乾字，今作是注者，齐师挍勘之谬也。以大钞无 <lb ed="X" n="0016b19"/><lb ed="R015" n="0486b01"/>此注，故或云此乃文言之所注耳。异说云云。今谓钞 <lb ed="X" n="0016b20"/><lb ed="R015" n="0486b02"/>云群典极于周易<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2001" n="0016b2001"/><anchor xml:id="beg0016b2001" n="0016b2001"/>已<anchor xml:id="end0016b2001"/>下，出擧周易为类之所以也。馀 <lb ed="X" n="0016b21"/><lb ed="R015" n="0486b03"/>喩琐碎<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2101" n="0016b2101"/><anchor xml:id="beg0016b2101" n="0016b2101"/>已<anchor xml:id="end0016b2101"/>下，出擧乾德为喩之所以也。总标在前，云 <lb ed="X" n="0016b22"/><lb ed="R015" n="0486b04"/>万物极于乾道也。然元、亨、利、贞<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2201" n="0016b2201"/><anchor xml:id="beg0016b2201" n="0016b2201"/>已<anchor xml:id="end0016b2201"/>下，出先释乾道之 <lb ed="X" n="0016b23"/><lb ed="R015" n="0486b05"/>所以也。乾者，卦之名<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2301" n="0016b2301"/><anchor xml:id="beg0016b2301" n="0016b2301"/>已<anchor xml:id="end0016b2301"/>下，释乾卦之名相也。谓之卦 <lb ed="X" n="0016b24"/><lb ed="R015" n="0486b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2401" n="0016b2401"/><anchor xml:id="beg0016b2401" n="0016b2401"/>已<anchor xml:id="end0016b2401"/>下，释卦字之義相也。但二画<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2402" n="0016b2402"/><anchor xml:id="beg0016b2402" n="0016b2402"/>已<anchor xml:id="end0016b2402"/>下，释乾卦之体也。 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0016c" n="0016c"/> <lb ed="X" n="0016c01"/><lb ed="R015" n="0486b07"/>此乾之卦<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0101" n="0016c0101"/><anchor xml:id="beg0016c0101" n="0016c0101"/>已<anchor xml:id="end0016c0101"/>下，出乾卦六爻纯阳之所以也。此既象 <lb ed="X" n="0016c02"/><lb ed="R015" n="0486b08"/>天<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0201" n="0016c0201"/><anchor xml:id="beg0016c0201" n="0016c0201"/>已<anchor xml:id="end0016c0201"/>下，出不名天卦之所以也。文言云<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0202" n="0016c0202"/><anchor xml:id="beg0016c0202" n="0016c0202"/>已<anchor xml:id="end0016c0202"/>下，释乾字 <lb ed="X" n="0016c03"/><lb ed="R015" n="0486b09"/>之義相也。元、亨、利、贞<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0301" n="0016c0301"/><anchor xml:id="beg0016c0301" n="0016c0301"/>已<anchor xml:id="end0016c0301"/>下，释四德也。若文言之释義， <lb ed="X" n="0016c04"/><lb ed="R015" n="0486b10"/>先释卦辞，次释文词，末後释乾字也。今钞释乾字置 <lb ed="X" n="0016c05"/><lb ed="R015" n="0486b11"/>于文前者，取于上文義意连续，故今出若干所以在 <lb ed="X" n="0016c06"/><lb ed="R015" n="0486b12"/>前，则知此乃圭峰之所注。为欲拣别前文，各有所属， <lb ed="X" n="0016c07"/><lb ed="R015" n="0486b13"/>故又于此便结。云释乾字竟者，即钞家结彼文言也。 <lb ed="X" n="0016c08"/><lb ed="R015" n="0486b14"/>又亦可通结前文耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016c0809" cb:place="inline">〔乾始能以美利利天下，不言 <lb ed="X" n="0016c09"/><lb ed="R015" n="0486b15"/>所利，大矣哉。又云：大哉乾乎，刚健中正，纯粹精也。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016c10"/><lb ed="R015" n="0486b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016c1001">天之用者，乾也。始能以美利利天下者，以运行不息， <lb ed="X" n="0016c11"/><lb ed="R015" n="0486b17"/>故万物以之生成也。其利天下者大矣，不言所利大 <lb ed="X" n="0016c12"/><lb ed="R015" n="0486b18"/>矣哉。肇论云：功高二仪而不仁。谓圣人功高天地而 <lb ed="X" n="0016c13"/><lb ed="R015" n="0487a01"/>不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016001" n="0016001"/>特其仁德也。老子云：天地不仁，以万物为刍狗。亦 <lb ed="X" n="0016c14"/><lb ed="R015" n="0487a02"/>斯类也。谓视之若刍草狗畜，不望其报。大哉者，即歎 <lb ed="X" n="0016c15"/><lb ed="R015" n="0487a03"/>美之辞也。在文上则是标歎，在文下则是结歎。刚健 <lb ed="X" n="0016c16"/><lb ed="R015" n="0487a04"/>者，言乾之性也。中正者，言其中正之气也。纯粹者，言 <lb ed="X" n="0016c17"/><lb ed="R015" n="0487a05"/>此卦六爻皆阳也。如莊子云：其神纯粹。玄英疏云：不 <lb ed="X" n="0016c18"/><lb ed="R015" n="0487a06"/>杂也，谓心神纯粹而无间杂。馀卦或纯阴，或阴阳相 <lb ed="X" n="0016c19"/><lb ed="R015" n="0487a07"/>杂。此卦六爻纯阳，故云纯粹。精者，精灵也。然此乾卦 <lb ed="X" n="0016c20"/><lb ed="R015" n="0487a08"/>以物象言之，纯阳也。以人事言，人君也，父也。故以刚 <lb ed="X" n="0016c21"/><lb ed="R015" n="0487a09"/>健中正纯粹精之七字歎美其德。疏云：心也者，冲虚 <lb ed="X" n="0016c22"/><lb ed="R015" n="0487a10"/>妙粹，炳焕灵明。其義既同，故擧之以为类也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016c2218" cb:place="inline">〔元亨 <lb ed="X" n="0016c23"/><lb ed="R015" n="0487a11"/>利贞者〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016c2304" cb:place="inline">自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c2301" n="0016c2301"/><anchor xml:id="beg0016c2301" n="0016c2301"/>已<anchor xml:id="end0016c2301"/>下，释四德。先擧卦辞，指其功能统 <lb ed="X" n="0016c24"/><lb ed="R015" n="0487a12"/>唯四德。子夏<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c2401" n="0016c2401"/><anchor xml:id="beg0016c2401" n="0016c2401"/>已<anchor xml:id="end0016c2401"/>下，指彼传文，释四德義。相言圣人<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c2402" n="0016c2402"/><anchor xml:id="beg0016c2402" n="0016c2402"/>已<anchor xml:id="end0016c2402"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0017a" n="0017a"/> <lb ed="X" n="0017a01"/><lb ed="R015" n="0487a13"/>下，亦彼传文，约人事勉行四德。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a0113" cb:place="inline">〔子夏传云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a0117" cb:place="inline">即卜商， <lb ed="X" n="0017a02"/><lb ed="R015" n="0487a14"/>字子夏。或云卜商不曾解易。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a0212" cb:place="inline">〔圣人亦当法此。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a0218" cb:place="inline">前<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a0201" n="0017a0201"/><anchor xml:id="beg0017a0201" n="0017a0201"/>已<anchor xml:id="end0017a0201"/> <lb ed="X" n="0017a03"/><lb ed="R015" n="0487a15"/>勉于圣人，当法乾道以施人事。此言四德，理亦当然， <lb ed="X" n="0017a04"/><lb ed="R015" n="0487a16"/>故云亦也。文言曰：正引文言，廣释四德。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a0416" cb:place="inline">〔註云：此下 <lb ed="X" n="0017a05"/><lb ed="R015" n="0487a17"/>论乾之四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a0506" cb:place="inline">者，简异前文故。又显文言：前说乾字， <lb ed="X" n="0017a06"/><lb ed="R015" n="0487a18"/>此正论四德故。此後更不重结者，義无相滥故。辨疑 <lb ed="X" n="0017a07"/><lb ed="R015" n="0487b01"/>误云：前岂不说四德，作此注者何耶？今谓前文何尝 <lb ed="X" n="0017a08"/><lb ed="R015" n="0487b02"/>说四德耶？且圭峰之意，准疏文次第，应先释四德，後 <lb ed="X" n="0017a09"/><lb ed="R015" n="0487b03"/>释乾字也。出所以云：然元亨利贞既是乾之四德，今 <lb ed="X" n="0017a10"/><lb ed="R015" n="0487b04"/>欲显四德，且先显乾道。既云且先显乾道，则知前文 <lb ed="X" n="0017a11"/><lb ed="R015" n="0487b05"/>乃出先释乾德之所以也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1111" cb:place="inline">〔注莊子云〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1115" cb:place="inline">即莊忧也。若 <lb ed="X" n="0017a12"/><lb ed="R015" n="0487b06"/>大钞云莊氏也。<persName>佛</persName>教云造千个<persName>佛</persName>图等，皆彼所注。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017a13"/><lb ed="R015" n="0487b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1301">〔君子行此四德者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1308" cb:place="inline">就人事言之，即五常；就天道言 <lb ed="X" n="0017a14"/><lb ed="R015" n="0487b08"/>之，即四时。五行，谓仁木、礼火、義金、信水也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1417" cb:place="inline">〔注牝马。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017a15"/><lb ed="R015" n="0487b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1501">牝牡，雌雄也。草木亦有牝牡不同。阴体凝静，乾则纯 <lb ed="X" n="0017a16"/><lb ed="R015" n="0487b10"/>阳，故三画皆阳；坤则纯阴，故六画皆阴；震则二阴一 <lb ed="X" n="0017a17"/><lb ed="R015" n="0487b11"/>阳等。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1703" cb:place="inline">〔不同涅槃凝寂之体。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1711" cb:place="inline">菩提乃即体之智，具四 <lb ed="X" n="0017a18"/><lb ed="R015" n="0487b12"/>德也。若约摄用归体，涅槃乃即智之体，亦有四德。今 <lb ed="X" n="0017a19"/><lb ed="R015" n="0487b13"/>言<persName>佛</persName>德，故拣彼凝寂之体耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1912" cb:place="inline">〔迥超凡夫、外道、二乘 <lb ed="X" n="0017a20"/><lb ed="R015" n="0487b14"/>境界。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a2003" cb:place="inline">今此四德本超权小，止云超二乘者，且就大 <lb ed="X" n="0017a21"/><lb ed="R015" n="0487b15"/>小对论，非不超权也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017a22"/><lb ed="R015" n="0487b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a2201">〔故易钩命诀〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a2206" cb:place="inline">即<name role="" type="person">王弼</name>作。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a2210" cb:place="inline">〔注：一气瞑矇。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a2215" cb:place="inline">内教乃一 <lb ed="X" n="0017a23"/><lb ed="R015" n="0487b17"/>真心也。若外教指天地未分之前，名为一气。文言云： <lb ed="X" n="0017a24"/><lb ed="R015" n="0487b18"/>天玄地黄。今云玄黄未辨，故知天地未分之时，名为 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0017b" n="0017b"/> <lb ed="X" n="0017b01"/><lb ed="R015" n="0488a01"/>一气。若圭峰原人论云：空界劫中，道教指为虚无之 <lb ed="X" n="0017b02"/><lb ed="R015" n="0488a02"/>道。谓彼认世界成住壞空，大劫之中，空劫以为混沌 <lb ed="X" n="0017b03"/><lb ed="R015" n="0488a03"/>耳。若儒教以成劫之初，空界劫中，大风初起，以为一 <lb ed="X" n="0017b04"/><lb ed="R015" n="0488a04"/>气。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b0402" cb:place="inline">〔注：造化权舆之首，天道未分。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b0413" cb:place="inline">权舆者，初始也。天 <lb ed="X" n="0017b05"/><lb ed="R015" n="0488a05"/>道未分，与玄黄未辨，左右称之耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b0514" cb:place="inline">〔转有五运。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b0518" cb:place="inline">列子 <lb ed="X" n="0017b06"/><lb ed="R015" n="0488a06"/>云：昔者圣人因阴阳以统天地。夫有形者生于无形， <lb ed="X" n="0017b07"/><lb ed="R015" n="0488a07"/>故曰有太易，有太初，有太始，有太素。太易者，未见气 <lb ed="X" n="0017b08"/><lb ed="R015" n="0488a08"/>也；太初者，气之始也；太始者，形之始也；太素者，质之 <lb ed="X" n="0017b09"/><lb ed="R015" n="0488a09"/>始也。气形质具而未離，故曰混沌。混沌即万物浑沦 <lb ed="X" n="0017b10"/><lb ed="R015" n="0488a10"/>而未相離也。一者，形变之始也。淸轻者上为天，浊重 <lb ed="X" n="0017b11"/><lb ed="R015" n="0488a11"/>者下为地，冲和气者为人。故天地含精，万物化生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017b12"/><lb ed="R015" n="0488a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1201">〔黄庭经〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1204" cb:place="inline">具云太上皇庭内景王经，<name role="" type="person">扶桑</name>太帝君命 <lb ed="X" n="0017b13"/><lb ed="R015" n="0488a13"/>旸谷神王传授南嶽魏夫人。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1312" cb:place="inline">〔殊途一会归要终。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1319" cb:place="inline">大 <lb ed="X" n="0017b14"/><lb ed="R015" n="0488a14"/>钞云：归要终一。或云：略钞之错。今谓彼经云：殊途一 <lb ed="X" n="0017b15"/><lb ed="R015" n="0488a15"/>会归要终。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1505" cb:place="inline">〔脾长章〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1508" cb:place="inline">一志久陞虚无<note place="inline">上睹竟</note>，则略钞为正。 <lb ed="X" n="0017b16"/><lb ed="R015" n="0488a16"/>註云：同归一气，即一会之義耳。一之为物叵卒见<note place="inline">玄元 <lb ed="X" n="0017b17"/><lb ed="R015" n="0488a17"/>章</note>。叵，不可也。卒，急也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1709" cb:place="inline">〔通于一而万事毕。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1716" cb:place="inline">一谓一气 <lb ed="X" n="0017b18"/><lb ed="R015" n="0488a18"/>也。道家言其气者，虚而待物者也。玄道之本无他，唯 <lb ed="X" n="0017b19"/><lb ed="R015" n="0488b01"/>一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0017b1901" n="0017b1901"/><anchor xml:id="beg0017b1901" n="0017b1901"/>已<anchor xml:id="end0017b1901"/>。苟通于一，则异虽万殊，毕于此矣。一之所起， <lb ed="X" n="0017b20"/><lb ed="R015" n="0488b02"/>有一而未形。易註云：万物成形谓之象，万物未形谓 <lb ed="X" n="0017b21"/><lb ed="R015" n="0488b03"/>之文。推其爻象，始于一气，即知物理未形之前，唯至 <lb ed="X" n="0017b22"/><lb ed="R015" n="0488b04"/>妙之一气而<anchor xml:id="nkr_note_add_0017b2201" n="0017b2201"/><anchor xml:id="beg0017b2201" n="0017b2201"/>已<anchor xml:id="end0017b2201"/>矣。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b2208" cb:place="inline">〔注郭象註至未有物理之形耳。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017b23"/><lb ed="R015" n="0488b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b2301">由此一气至玄至妙，所起于物理之先，故云未有物 <lb ed="X" n="0017b24"/><lb ed="R015" n="0488b06"/>理之形也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b2405" cb:place="inline">〔注：夫一之所起，起于至一，非起于无。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b2419" cb:place="inline">夫 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0017c" n="0017c"/> <lb ed="X" n="0017c01"/><lb ed="R015" n="0488b07"/>一之所起，标也。释云：起于虚无至妙之一，非起于空 <lb ed="X" n="0017c02"/><lb ed="R015" n="0488b08"/>无也。次云：非无者，玄妙之一气结也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0215" cb:place="inline">〔系辞云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0218" cb:place="inline">即下 <lb ed="X" n="0017c03"/><lb ed="R015" n="0488b09"/>繫也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0303" cb:place="inline">〔贞夫一〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0306" cb:place="inline">贞者，正也。一者，一气也。谓天能恒一 <lb ed="X" n="0017c04"/><lb ed="R015" n="0488b10"/>其德，以适天下动者也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0410" cb:place="inline">〔注：但幽玄无相。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0416" cb:place="inline">道谓之一 <lb ed="X" n="0017c05"/><lb ed="R015" n="0488b11"/>者，寂然无体，不可为象，至幽至玄，出于象系之表，故 <lb ed="X" n="0017c06"/><lb ed="R015" n="0488b12"/>云一也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0604" cb:place="inline">〔注孔释〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0607" cb:place="inline">即孔颖达，即唐学士也。系辞云：一 <lb ed="X" n="0017c07"/><lb ed="R015" n="0488b13"/>阴一阳之谓道，阴阳不测之谓神。孔释云：在阴为无 <lb ed="X" n="0017c08"/><lb ed="R015" n="0488b14"/>阴，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017001" n="0017001"/>阳以之生；在阳为无阳，阴以之成，故谓之道。<note place="inline">一阴一阳 <lb ed="X" n="0017c09"/><lb ed="R015" n="0488b15"/>释道字，次释一云</note>一者，即虚无不可分别之谓也。然今注意， <lb ed="X" n="0017c10"/><lb ed="R015" n="0488b16"/>但取末後一句耳。故老子云：冲气以为和。老子上是 <lb ed="X" n="0017c11"/><lb ed="R015" n="0488b17"/>道经，下是德经。此即德经具云：道生一，一生二，二生 <lb ed="X" n="0017c12"/><lb ed="R015" n="0488b18"/>三，三生万物。万物负阴而抱阳，冲气以为和。然冲气 <lb ed="X" n="0017c13"/><lb ed="R015" n="0489a01"/>为和者，即列子谓：淸轻为天，浊重为地，冲和气者为 <lb ed="X" n="0017c14"/><lb ed="R015" n="0489a02"/>人。令河上公註云：万物中皆有元气，得以和柔，则以 <lb ed="X" n="0017c15"/><lb ed="R015" n="0489a03"/>冲和之气为万物。然人乃万物中最灵者也，故不相 <lb ed="X" n="0017c16"/><lb ed="R015" n="0489a04"/>违。然彼老子云：三生万物，万物负阴而抱阳。註云：万 <lb ed="X" n="0017c17"/><lb ed="R015" n="0489a05"/>物得阴阳生成，故无不偝阴而向阳，含养冲气以柔 <lb ed="X" n="0017c18"/><lb ed="R015" n="0489a06"/>和。而此冲和之气，塞乎天地之间，故万物中皆有冲 <lb ed="X" n="0017c19"/><lb ed="R015" n="0489a07"/>和之气，而得以长生也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c1910" cb:place="inline">〔肇公云：元气含于大象。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c1919" cb:place="inline">即 <lb ed="X" n="0017c20"/><lb ed="R015" n="0489a08"/>肇法师宝藏论云耳。法师即罗什之高弟也，关中四 <lb ed="X" n="0017c21"/><lb ed="R015" n="0489a09"/>圣之一也，德业备于僧传。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c2111" cb:place="inline">〔元气含于大象〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c2117" cb:place="inline">谓混元 <lb ed="X" n="0017c22"/><lb ed="R015" n="0489a10"/>一气包含于大象，大象隐于圆形。大抄云：隐于无形。 <lb ed="X" n="0017c23"/><lb ed="R015" n="0489a11"/>肇论谓：大音匿于希声，大象隐于无形。以无形故，无 <lb ed="X" n="0017c24"/><lb ed="R015" n="0489a12"/>所不形，名之曰大象。故老子亦云：大音希声，大象无 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0018a" n="0018a"/> <lb ed="X" n="0018a01"/><lb ed="R015" n="0489a13"/>形。今钞用宝藏论，谓：圆形者，天也。大象隐在于圆形 <lb ed="X" n="0018a02"/><lb ed="R015" n="0489a14"/>之中也。外教指空为天，谓天为圆穹，其形如<g ref="#CB00828">鏊</g>，故天 <lb ed="X" n="0018a03"/><lb ed="R015" n="0489a15"/>圆地方。若依标云，肇公当依肇论。以義求之，依宝藏 <lb ed="X" n="0018a04"/><lb ed="R015" n="0489a16"/>论，亦可通为识物之灵。万物虽同禀此一气，而有人 <lb ed="X" n="0018a05"/><lb ed="R015" n="0489a17"/>物之殊，故此一气能为识物之灵也。以万物之中，人 <lb ed="X" n="0018a06"/><lb ed="R015" n="0489a18"/>曰最灵，故灵中复有神，神中复有身等者。然此所明 <lb ed="X" n="0018a07"/><lb ed="R015" n="0489b01"/>一气能生万物，人为万物之灵，乃至形体皆以之为 <lb ed="X" n="0018a08"/><lb ed="R015" n="0489b02"/>本也。若逆而推之，此之人物始始于一气也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018a09"/><lb ed="R015" n="0489b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a0901">〔疏：常乐我净，<persName>佛</persName>之德也，本乎一心。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a0914" cb:place="inline">前科擧其类例， <lb ed="X" n="0018a10"/><lb ed="R015" n="0489b04"/>此正明果德以心源为本，即<persName>世尊</persName>三觉理圆证穷极 <lb ed="X" n="0018a11"/><lb ed="R015" n="0489b05"/>果之德，故云常乐我净<persName>佛</persName>之德也。本乎一心者，即指 <lb ed="X" n="0018a12"/><lb ed="R015" n="0489b06"/>此一心为四德之本，然为对一气为乾德之本，故且 <lb ed="X" n="0018a13"/><lb ed="R015" n="0489b07"/>指此一心为杲德之源，而此一心即一切染净诸法 <lb ed="X" n="0018a14"/><lb ed="R015" n="0489b08"/>之源也。故下经云：种种幻化皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心，良 <lb ed="X" n="0018a15"/><lb ed="R015" n="0489b09"/>由诸法皆无自体，皆依圆觉妙心而生起，如幻象无 <lb ed="X" n="0018a16"/><lb ed="R015" n="0489b10"/>体依巾而有，是故一切染净因果等法皆托真心而 <lb ed="X" n="0018a17"/><lb ed="R015" n="0489b11"/>起，故指此心为诸法之源耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a1712" cb:place="inline">〔一者，是<persName>佛</persName>实体之源 <lb ed="X" n="0018a18"/><lb ed="R015" n="0489b12"/>故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a1802" cb:place="inline">一切凡圣，真如自体，常乐我净，不待修生故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a1819" cb:place="inline">〔对 <lb ed="X" n="0018a19"/><lb ed="R015" n="0489b13"/>拣凡夫妄执常等四倒。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a1910" cb:place="inline">为凡夫迷故，妄执五蕴四 <lb ed="X" n="0018a20"/><lb ed="R015" n="0489b14"/>大无常之法为常，苦计为乐，无我计我，不净计净。为 <lb ed="X" n="0018a21"/><lb ed="R015" n="0489b15"/>对拣凡夫此之四种顚倒，故说常乐我净也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a2118" cb:place="inline">〔翻破 <lb ed="X" n="0018a22"/><lb ed="R015" n="0489b16"/>二乘无常等四倒故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a2209" cb:place="inline">世间诸法本非无常、本非是 <lb ed="X" n="0018a23"/><lb ed="R015" n="0489b17"/>苦、本非无我、本非不净，为破凡夫执情故说无常等， <lb ed="X" n="0018a24"/><lb ed="R015" n="0489b18"/>二乘实谓无常等是为顚倒，为破二乘如是顚倒故 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0018b" n="0018b"/> <lb ed="X" n="0018b01"/><lb ed="R015" n="0490a01"/>说常乐我净也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018b0107" cb:place="inline">〔真如自体相者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018b0113" cb:place="inline">即论中总标也。真 <lb ed="X" n="0018b02"/><lb ed="R015" n="0490a02"/>如者，就性宗言之。真谓体无伪妄，如谓性无改异。故 <lb ed="X" n="0018b03"/><lb ed="R015" n="0490a03"/>彼起信论云：心真如者，即是一法界大总相法门体。 <lb ed="X" n="0018b04"/><lb ed="R015" n="0490a04"/>所谓心性不生不灭，乃至離言说相、離名字相等，唯 <lb ed="X" n="0018b05"/><lb ed="R015" n="0490a05"/>是一心，故名真如。然真如有体、相、用三大之别。彼先 <lb ed="X" n="0018b06"/><lb ed="R015" n="0490a06"/>释体、相二大，今所引即是彼文。<note place="inline">真如之体，即生灭门中本觉，以真如门唯 <lb ed="X" n="0018b07"/><lb ed="R015" n="0490a07"/>体大故。生灭门中本觉，即真如故。生灭门三大，即真如三大耳。</note>文云：真如自体者，谓一 <lb ed="X" n="0018b08"/><lb ed="R015" n="0490a08"/>切凡夫、声闻、缘觉、菩萨、诸<persName>佛</persName>，无有增减。此言真如自 <lb ed="X" n="0018b09"/><lb ed="R015" n="0490a09"/>体，于一切凡圣平等故。凡圣位虽优劣，真如自体而 <lb ed="X" n="0018b10"/><lb ed="R015" n="0490a10"/>无增减。从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0018b1001" n="0018b1001"/><anchor xml:id="beg0018b1001" n="0018b1001"/>已<anchor xml:id="end0018b1001"/>来，性自满足一切功德。即总标真如 <lb ed="X" n="0018b11"/><lb ed="R015" n="0490a11"/>相大，具一切功德也。不但四德，此即总明德相，所谓 <lb ed="X" n="0018b12"/><lb ed="R015" n="0490a12"/>自体有大智慧光明義故。此即别明德相，谓真如体 <lb ed="X" n="0018b13"/><lb ed="R015" n="0490a13"/>上有本觉智明也。次云：遍照法界義故，真实识知義 <lb ed="X" n="0018b14"/><lb ed="R015" n="0490a14"/>故，自性淸净心義故。超间此三句，故云乃至。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018b1418" cb:place="inline">〔常乐 <lb ed="X" n="0018b15"/><lb ed="R015" n="0490a15"/>我净義故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018b1505" cb:place="inline">者，此即显真如体上性德圆备，本来常 <lb ed="X" n="0018b16"/><lb ed="R015" n="0490a16"/>乐我净也。然兹四德乃真如实体本有之德，不待修 <lb ed="X" n="0018b17"/><lb ed="R015" n="0490a17"/>生，故云性自满足。然论云：一切凡夫乃至诸<persName>佛</persName>无有 <lb ed="X" n="0018b18"/><lb ed="R015" n="0490a18"/>增减。若尔，此四德通凡圣也。今云是<persName>佛</persName>实体之德者， <lb ed="X" n="0018b19"/><lb ed="R015" n="0490b01"/>在凡夫则隐、在<persName>佛</persName>则显，今就显说，故名为<persName>如来</persName>藏。此 <lb ed="X" n="0018b20"/><lb ed="R015" n="0490b02"/>即结真如相大，随流阙净而不减，能出生<persName>如来</persName>，故名 <lb ed="X" n="0018b21"/><lb ed="R015" n="0490b03"/>曰<persName>如来</persName>藏，亦名<persName>如来</persName>法身。此真如相大，本具恒沙性 <lb ed="X" n="0018b22"/><lb ed="R015" n="0490b04"/>德，为万德之依止，故亦名<persName>如来</persName>法身。问：今何用生灭 <lb ed="X" n="0018b23"/><lb ed="R015" n="0490b05"/>门義耶？答：彼论一心为本，于中有心真如、心生灭二 <lb ed="X" n="0018b24"/><lb ed="R015" n="0490b06"/>门。心真如门具兹四德，生灭门始本不二亦是四德。 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0018c" n="0018c"/> <lb ed="X" n="0018c01"/><lb ed="R015" n="0490b07"/>今用真如门四德，却用生灭门義者，以真如门唯体 <lb ed="X" n="0018c02"/><lb ed="R015" n="0490b08"/>故，以生灭门中真如亦本于一心故。又真如门其体 <lb ed="X" n="0018c03"/><lb ed="R015" n="0490b09"/>平等離一切相故，生灭门虽有诸義而差别之相等 <lb ed="X" n="0018c04"/><lb ed="R015" n="0490b10"/>同一味，唯一真如依业识生灭相示故，返生灭识相 <lb ed="X" n="0018c05"/><lb ed="R015" n="0490b11"/>恒沙染法表示真如恒沙性德故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018c0514" cb:place="inline">〔二、对拣凡夫二 <lb ed="X" n="0018c06"/><lb ed="R015" n="0490b12"/>乘。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018c0602" cb:place="inline">者，双标所拣。由凡夫迷自<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c0601" n="0018c0601"/><anchor xml:id="beg0018c0601" n="0018c0601"/>己<anchor xml:id="end0018c0601"/><persName>如来</persName>藏法身本来 <lb ed="X" n="0018c07"/><lb ed="R015" n="0490b13"/>常乐我净故，妄计五蕴常乐我净。先拣凡夫色是不 <lb ed="X" n="0018c08"/><lb ed="R015" n="0490b14"/>净，妄计为净；受是苦，妄计为乐；想行无我，妄计为我； <lb ed="X" n="0018c09"/><lb ed="R015" n="0490b15"/>识是无常，妄计为常。如是四种妄计，名为顚倒。是故 <lb ed="X" n="0018c10"/><lb ed="R015" n="0490b16"/><persName>佛</persName>于种种经中，令修不净观、苦观、无常观、无我观，以 <lb ed="X" n="0018c11"/><lb ed="R015" n="0490b17"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0018001" n="0018001"/>将对治等。以将此四观，对治如上所执四种顚倒，故 <lb ed="X" n="0018c12"/><lb ed="R015" n="0490b18"/>云对治所执生死五蕴常乐我净。能对治是四观，所 <lb ed="X" n="0018c13"/><lb ed="R015" n="0491a01"/>对治是妄计所执之病。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018c1310" cb:place="inline">〔然犹未显所迷法身常乐 <lb ed="X" n="0018c14"/><lb ed="R015" n="0491a02"/>我净。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018c1403" cb:place="inline">此下显二乘之过，破无常等四倒。我计无我， <lb ed="X" n="0018c15"/><lb ed="R015" n="0491a03"/>凡夫妄计五蕴为我，令修无我观，以破其执情。二乘 <lb ed="X" n="0018c16"/><lb ed="R015" n="0491a04"/>不达此理，禀此修行，实谓无我，亦成顚倒。以未达无 <lb ed="X" n="0018c17"/><lb ed="R015" n="0491a05"/>我法中有真我故，计为无我，故云我计无我。常计无 <lb ed="X" n="0018c18"/><lb ed="R015" n="0491a06"/>常，净计不净，乐计为苦，五蕴诸法即是真常，本来真 <lb ed="X" n="0018c19"/><lb ed="R015" n="0491a07"/>净，本有真乐，准上知之。以为烦恼之所覆故。虽生此 <lb ed="X" n="0018c20"/><lb ed="R015" n="0491a08"/>想，不达其義，如是四倒自何而有？以为烦恼覆真常、 <lb ed="X" n="0018c21"/><lb ed="R015" n="0491a09"/>乐、我、净故。虽生无我等想，不达无我法中有真我、真 <lb ed="X" n="0018c22"/><lb ed="R015" n="0491a10"/>常等義故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018c2205" cb:place="inline">〔注：此上正破二乘。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018c2212" cb:place="inline">等。问：孔目云：菩萨灭 <lb ed="X" n="0018c23"/><lb ed="R015" n="0491a11"/>倒。今此不破菩萨，何耶？答：此唯破小，盖取菩萨达真 <lb ed="X" n="0018c24"/><lb ed="R015" n="0491a12"/>常乐我净故。如云：诸<persName>佛</persName>菩萨所有正法。又大钞云：智 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0019a" n="0019a"/> <lb ed="X" n="0019a01"/><lb ed="R015" n="0491a13"/>人安徐入水，喩<persName>佛</persName>菩萨。即知此中不破菩萨，明矣。问： <lb ed="X" n="0019a02"/><lb ed="R015" n="0491a14"/>涅槃四德，虽曰显性，乃是渐宗。何以引而为序耶？答： <lb ed="X" n="0019a03"/><lb ed="R015" n="0491a15"/>通序显理，未局于教。问：花严明说一真法界，故叙法 <lb ed="X" n="0019a04"/><lb ed="R015" n="0491a16"/>界为宗本。祖师诸经仪式，莫不皆然。今此圆觉，何处 <lb ed="X" n="0019a05"/><lb ed="R015" n="0491a17"/>说四德耶？答：今言四德者，且约对乾道之德有四故。 <lb ed="X" n="0019a06"/><lb ed="R015" n="0491a18"/>又且依涅槃所说四德，对治四病故。若此觉心，即万 <lb ed="X" n="0019a07"/><lb ed="R015" n="0491b01"/>德之总，何所不具耶？</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a0709" cb:place="inline">〔我者，即是<persName>佛</persName>義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a0715" cb:place="inline">上即显过，此 <lb ed="X" n="0019a08"/><lb ed="R015" n="0491b02"/>正显德。无我法中不迷真我，是名<persName>如来</persName>。常者是法身 <lb ed="X" n="0019a09"/><lb ed="R015" n="0491b03"/>義，无常法中不迷真常，是名法身。乐者是涅槃義，于 <lb ed="X" n="0019a10"/><lb ed="R015" n="0491b04"/>苦法中不迷真乐，即是涅槃。净者是法義，不净法中 <lb ed="X" n="0019a11"/><lb ed="R015" n="0491b05"/>不迷真净，是无为法。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1109" cb:place="inline">〔注：正显真实四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1116" cb:place="inline">此约显德， <lb ed="X" n="0019a12"/><lb ed="R015" n="0491b06"/>次文约迷悟。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1206" cb:place="inline">〔汝等比丘！云何言有我想流转生死？。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019a13"/><lb ed="R015" n="0491b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1301">责凡夫计常乐我净四倒。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1311" cb:place="inline">〔汝等若言：我亦修习无 <lb ed="X" n="0019a14"/><lb ed="R015" n="0491b08"/>常、苦、无我等想。是三种修无有实義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1415" cb:place="inline">责二乘执无 <lb ed="X" n="0019a15"/><lb ed="R015" n="0491b09"/>常等四倒三修法者，彼经？哀歎品云：无常、苦、无我是 <lb ed="X" n="0019a16"/><lb ed="R015" n="0491b10"/>三修法，属生死故劣。然不言空者，以空是正解脱故， <lb ed="X" n="0019a17"/><lb ed="R015" n="0491b11"/>空非生死，故唯三想。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1709" cb:place="inline">〔注：略于不净，但言三者，就勝 <lb ed="X" n="0019a18"/><lb ed="R015" n="0491b12"/>说故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1803" cb:place="inline">淸凉云：是三修法属生死故劣，以正解脱即 <lb ed="X" n="0019a19"/><lb ed="R015" n="0491b13"/>是真净故。若尔，此云就勝说，得不相违否？然此四种 <lb ed="X" n="0019a20"/><lb ed="R015" n="0491b14"/>虽则俱是二乘所执之病，于中此三妄计義勝故空， <lb ed="X" n="0019a21"/><lb ed="R015" n="0491b15"/>是正解脱即是真净，非顚倒故。淸凉云劣者，约生死 <lb ed="X" n="0019a22"/><lb ed="R015" n="0491b16"/>義故。今云就勝说者，约所执之病勝故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a2216" cb:place="inline">〔我今当说 <lb ed="X" n="0019a23"/><lb ed="R015" n="0491b17"/>勝三修法。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a2305" cb:place="inline">即总标许说。次文释義，显真实四德。标 <lb ed="X" n="0019a24"/><lb ed="R015" n="0491b18"/>亦三者，以对前故。演義四中，具明苦者计乐，乐者计 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0019b" n="0019b"/> <lb ed="X" n="0019b01"/><lb ed="R015" n="0492a01"/>苦，是顚倒法云云。廣叙凡夫、二乘两褈四倒，上句凡 <lb ed="X" n="0019b02"/><lb ed="R015" n="0492a02"/>夫，下句二乘。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b0206" cb:place="inline">〔有如是等四顚倒法云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b0216" cb:place="inline">双结四倒， <lb ed="X" n="0019b03"/><lb ed="R015" n="0492a03"/>如註云云。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b0305" cb:place="inline">〔世间亦有常、乐、我、净。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b0313" cb:place="inline">前文双责凡夫二 <lb ed="X" n="0019b04"/><lb ed="R015" n="0492a04"/>乘四倒，次许说勝三修法，又其次双结两褈四倒，此 <lb ed="X" n="0019b05"/><lb ed="R015" n="0492a05"/>即正显世间凡小二种迷悟。世间迷者，凡夫妄计常 <lb ed="X" n="0019b06"/><lb ed="R015" n="0492a06"/>乐我净，是为四倒。世间悟者，二乘能作无我等四观， <lb ed="X" n="0019b07"/><lb ed="R015" n="0492a07"/>对治四倒故。出世亦有常乐我净，此正显出世间迷 <lb ed="X" n="0019b08"/><lb ed="R015" n="0492a08"/>悟。所谓迷者，即二乘所修。乐者，计苦等，犹迷真实四 <lb ed="X" n="0019b09"/><lb ed="R015" n="0492a09"/>德故。悟者，无我法中有真我故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b0913" cb:place="inline">〔世间法者，有字无 <lb ed="X" n="0019b10"/><lb ed="R015" n="0492a10"/>義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b1002" cb:place="inline">凡夫妄计常乐我净，二乘未悟真实四德故。出 <lb ed="X" n="0019b11"/><lb ed="R015" n="0492a11"/>世法者，有字有義，以显真实常乐我净故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b1117" cb:place="inline">〔何以故？ <lb ed="X" n="0019b12"/><lb ed="R015" n="0492a12"/>世间之法有顚倒故不知義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b1212" cb:place="inline">征释世间无義顚倒 <lb ed="X" n="0019b13"/><lb ed="R015" n="0492a13"/>者，即想顚倒、心顚倒、见顚倒，谓苦中见乐、乐中见苦 <lb ed="X" n="0019b14"/><lb ed="R015" n="0492a14"/>等，乃至二种四倒，因此三倒而有，由是于真实四德 <lb ed="X" n="0019b15"/><lb ed="R015" n="0492a15"/>不知于義。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b1505" cb:place="inline">〔何等为義？〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b1509" cb:place="inline">征释出世有義勝三修法，约 <lb ed="X" n="0019b16"/><lb ed="R015" n="0492a16"/>迷悟以显真实四德。无我者名为生死，二乘以五蕴 <lb ed="X" n="0019b17"/><lb ed="R015" n="0492a17"/>为无我，犹迷真我故名为生死，即变易生死。我者名 <lb ed="X" n="0019b18"/><lb ed="R015" n="0492a18"/>为<persName>如来</persName>，谓悟无我中真我即是<persName>如来</persName>。无常者声闻缘 <lb ed="X" n="0019b19"/><lb ed="R015" n="0492b01"/>觉迷真常之理故。常者<persName>如来</persName>法身，悟无常法即是真 <lb ed="X" n="0019b20"/><lb ed="R015" n="0492b02"/>常。苦者一切外道二乘以智为杂毒、形为桎梏，故<g ref="#CB01926">灰</g> <lb ed="X" n="0019b21"/><lb ed="R015" n="0492b03"/>身灭智全同外道。四安乐行中外道因果俱苦，二乘 <lb ed="X" n="0019b22"/><lb ed="R015" n="0492b04"/>因苦果乐，菩萨因果俱乐。乐者即是涅槃，悟真乐本 <lb ed="X" n="0019b23"/><lb ed="R015" n="0492b05"/>有是真涅槃。不净者即有为法，前约正解脱不属拣， <lb ed="X" n="0019b24"/><lb ed="R015" n="0492b06"/>今显真实四德亦属所拣，以是有为法故。净者诸<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0019c" n="0019c"/> <lb ed="X" n="0019c01"/><lb ed="R015" n="0492b07"/>菩萨所有正法乃至知義，悟真净故即诸<persName>佛</persName>菩萨无 <lb ed="X" n="0019c02"/><lb ed="R015" n="0492b08"/>为法显示不倒，以不倒故知字知義。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019c0215" cb:place="inline">〔若欲〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019c0217" cb:place="inline">下结劝 <lb ed="X" n="0019c03"/><lb ed="R015" n="0492b09"/>離过修德。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019c0305" cb:place="inline">〔註云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019c0308" cb:place="inline">更有如雲之義，而不具书，故曰 <lb ed="X" n="0019c04"/><lb ed="R015" n="0492b10"/>云云。彼文具云：诸比丘承言，请<persName>佛</persName>住世。乃至云：汝等 <lb ed="X" n="0019c05"/><lb ed="R015" n="0492b11"/>当知，先所修习无常等想，非是真实。然皆结劝之文。 <lb ed="X" n="0019c06"/><lb ed="R015" n="0492b12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0019c0601" n="0019c0601"/><anchor xml:id="beg0019c0601" n="0019c0601"/>已<anchor xml:id="end0019c0601"/>上即法说。自此下喩说。喩说有二：一、春池失珠喩， <lb ed="X" n="0019c07"/><lb ed="R015" n="0492b13"/>亦云春池瓦砾喩。二、良医断乳喩，譬如春时，乃至得 <lb ed="X" n="0019c08"/><lb ed="R015" n="0492b14"/>琉璃宝。就此喩中，曲分三喩：一、求珠取伪喩，喩二乘 <lb ed="X" n="0019c09"/><lb ed="R015" n="0492b15"/>证无常、苦、空、无我、不真实，欢喜持出，乃至水中。二、知 <lb ed="X" n="0019c10"/><lb ed="R015" n="0492b16"/>伪非真喩，喩二乘知先所修非是真实，有一智人，乃 <lb ed="X" n="0019c11"/><lb ed="R015" n="0492b17"/>至得珠。三、捨伪取真喩，喩二乘得真、常、乐、我、净。汝等 <lb ed="X" n="0019c12"/><lb ed="R015" n="0492b18"/>比丘，乃至以为真实，责其取伪，令知前非。汝等应当， <lb ed="X" n="0019c13"/><lb ed="R015" n="0493a01"/>乃至常、乐、净想，合前诸人不得方便，竞提瓦砾，结劝 <lb ed="X" n="0019c14"/><lb ed="R015" n="0493a02"/>令修真实四德。复应当知，先所修习四法想者，悉是 <lb ed="X" n="0019c15"/><lb ed="R015" n="0493a03"/>顚倒，合前欢喜持出，劝令知伪非真。大钞云：四法相 <lb ed="X" n="0019c16"/><lb ed="R015" n="0493a04"/>貌，本经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019001" n="0019001"/>忽然。此略抄云：四法想者，于義颇通。大抄于 <lb ed="X" n="0019c17"/><lb ed="R015" n="0493a05"/>经有據，且依大抄。欲得真实，乃至常、乐、净想，合前智 <lb ed="X" n="0019c18"/><lb ed="R015" n="0493a06"/>人善巧出宝，劝修真实四德。欲得修习真实四德，应 <lb ed="X" n="0019c19"/><lb ed="R015" n="0493a07"/>如智人善巧方便。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019c1908" cb:place="inline">〔注：此上约法约喩，对二乘四倒， <lb ed="X" n="0019c20"/><lb ed="R015" n="0493a08"/>重显四德。此下声闻云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019c2011" cb:place="inline">此云此上，大钞云：次下。 <lb ed="X" n="0019c21"/><lb ed="R015" n="0493a09"/>此云此下，声闻，大钞云：谓声闻。然若據前是春池瓦 <lb ed="X" n="0019c22"/><lb ed="R015" n="0493a10"/>砾喩，此後是良医断乳喩，似乎略钞可取。何者？此上 <lb ed="X" n="0019c23"/><lb ed="R015" n="0493a11"/>亦是约法约喩，此上此下之言，即结前生後也。然奈 <lb ed="X" n="0019c24"/><lb ed="R015" n="0493a12"/>何文云：重显四德。明知重显之言，意属後喩。盖钞中 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0020a" n="0020a"/> <lb ed="X" n="0020a01"/><lb ed="R015" n="0493a13"/>略去能喩之文，故有声闻难<persName>佛</persName>，旧医用乳等言。若尔， <lb ed="X" n="0020a02"/><lb ed="R015" n="0493a14"/>则依于大钞，文義相属，甚可取也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a0214" cb:place="inline">〔注：旧医用乳，新 <lb ed="X" n="0020a03"/><lb ed="R015" n="0493a15"/>医断乳後复用乳。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a0308" cb:place="inline">彼经第二云：譬如国王暗钝少 <lb ed="X" n="0020a04"/><lb ed="R015" n="0493a16"/>知，有一医师性复顽嚚，王赐厚禄疗治众病，纯以乳 <lb ed="X" n="0020a05"/><lb ed="R015" n="0493a17"/>药亦不知病，虽加乳药而不善解。复有明医晓八种 <lb ed="X" n="0020a06"/><lb ed="R015" n="0493a18"/>術，疗治众病知诸方药，是时旧医反生贡高轻慢之 <lb ed="X" n="0020a07"/><lb ed="R015" n="0493b01"/>心。是时明医即为王说种种医方，方知旧医无知，遂 <lb ed="X" n="0020a08"/><lb ed="R015" n="0493b02"/>便逐出。是时新医而语王曰：愿王宣令一切国内，不 <lb ed="X" n="0020a09"/><lb ed="R015" n="0493b03"/>得复服旧医乳药。即以众味和合其药，以疗众病无 <lb ed="X" n="0020a10"/><lb ed="R015" n="0493b04"/>不得差。其後不久王复得病，即命新医云何当治？是 <lb ed="X" n="0020a11"/><lb ed="R015" n="0493b05"/>时医者复语王曰：应用乳药<note place="inline">云云</note>。然凡夫执我即旧 <lb ed="X" n="0020a12"/><lb ed="R015" n="0493b06"/>医用乳，<persName>佛</persName>说无我即新医断乳，于无我中指出真我， <lb ed="X" n="0020a13"/><lb ed="R015" n="0493b07"/>即後复用乳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1306" cb:place="inline">〔後法合云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1310" cb:place="inline">文有四节。汝等当知下，擧 <lb ed="X" n="0020a14"/><lb ed="R015" n="0493b08"/>要令知。外道言我下，合旧医用乳。如虫食木者，以偶 <lb ed="X" n="0020a15"/><lb ed="R015" n="0493b09"/>成字故，有字而无義故。<persName>佛</persName>唱言无我下，合新医断乳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a16"/><lb ed="R015" n="0493b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1601">〔调生故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1604" cb:place="inline">者，为调伏凡夫邪见众生故，说于无我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a17"/><lb ed="R015" n="0493b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1701">〔为知时故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1705" cb:place="inline">者，喩中为欲令知时不堪故，令其断乳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a18"/><lb ed="R015" n="0493b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1801">〔说有我者乃至汝当修习。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1811" cb:place="inline">合後复用乳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1816" cb:place="inline">〔<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0020a19"/><lb ed="R015" n="0493b13"/>我。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1902" cb:place="inline">者，非如凡夫外道所计吾我。如彼良医善知方 <lb ed="X" n="0020a20"/><lb ed="R015" n="0493b14"/>药，为调病故令断于乳，实非断乳；<persName>如来</persName>亦尔，为调伏 <lb ed="X" n="0020a21"/><lb ed="R015" n="0493b15"/>众生故说于无我，虽说无我实非无我。所言无我者， <lb ed="X" n="0020a22"/><lb ed="R015" n="0493b16"/>无我法中有于真我，汝当如是修习。征曰：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a2217" cb:place="inline">〔何者是 <lb ed="X" n="0020a23"/><lb ed="R015" n="0493b17"/>我？〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a2302" cb:place="inline">答云：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a2304" cb:place="inline">〔若法是实、是真、是常、是主、是依、性不变者， <lb ed="X" n="0020a24"/><lb ed="R015" n="0493b18"/>是名为我。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a2405" cb:place="inline">此即无我法中说有我也。所谓我者，即 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0020b" n="0020b"/> <lb ed="X" n="0020b01"/><lb ed="R015" n="0494a01"/>真常主宰性不变者是。然犹未显真我之体，非但无 <lb ed="X" n="0020b02"/><lb ed="R015" n="0494a02"/>我便名真我也。正显真我者，如次引第五云耳。又一 <lb ed="X" n="0020b03"/><lb ed="R015" n="0494a03"/>德互具诸德，故云是真是常等也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b0314" cb:place="inline">〔第五卷亦云：又 <lb ed="X" n="0020b04"/><lb ed="R015" n="0494a04"/>解脱者名为不空乃至空者不空者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b0415" cb:place="inline">等既无诸法， <lb ed="X" n="0020b05"/><lb ed="R015" n="0494a05"/>不可谓不空，如甁无水也。既有真实四德，不可谓空， <lb ed="X" n="0020b06"/><lb ed="R015" n="0494a06"/>善色常乐我净，不动不变，显有真我之体，如甁色香 <lb ed="X" n="0020b07"/><lb ed="R015" n="0494a07"/>味触四尘具故。既以四德为实体，如以四尘为甁体， <lb ed="X" n="0020b08"/><lb ed="R015" n="0494a08"/>即知四德是实体之德也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b0811" cb:place="inline">〔解脱者，名为不空。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b0818" cb:place="inline">或谓 <lb ed="X" n="0020b09"/><lb ed="R015" n="0494a09"/>应云空不空文脱一空字，意云文中具空不空義故。 <lb ed="X" n="0020b10"/><lb ed="R015" n="0494a10"/>今谓不然，文云解脱者名为不空，当知不空之言属 <lb ed="X" n="0020b11"/><lb ed="R015" n="0494a11"/>于解脱也。曾亲捡经文，但云名为不空，理无疑也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b12"/><lb ed="R015" n="0494a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b1201">〔于非苦中生于苦想。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b1209" cb:place="inline">此下又引第七者，显四德是 <lb ed="X" n="0020b13"/><lb ed="R015" n="0494a13"/>一切<persName>佛</persName>法之本，故迦葉迷之便成邪见，今悟方名正 <lb ed="X" n="0020b14"/><lb ed="R015" n="0494a14"/>见。彼经具云：<persName>佛</persName>告迦葉：谓四倒者，于非苦中生于苦 <lb ed="X" n="0020b15"/><lb ed="R015" n="0494a15"/>想，名曰顚倒。非苦者，名为<persName>如来</persName>。生苦想者，谓于<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0020b16"/><lb ed="R015" n="0494a16"/>无常变异<note place="inline">二乘谓<persName>如来</persName>亦属无常变异</note>。若言<persName>如来</persName>捨此苦身入于 <lb ed="X" n="0020b17"/><lb ed="R015" n="0494a17"/>涅槃，如薪尽火灭，是名于非苦中生于苦想<note place="inline">二乘谓<persName>佛</persName>厌苦 <lb ed="X" n="0020b18"/><lb ed="R015" n="0494a18"/>入灭取于<g ref="#CB01926">灰</g>断，由是自取<g ref="#CB01926">灰</g>断，是为顚倒</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b1817" cb:place="inline">〔註云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b1820" cb:place="inline">超简苦倒未尽之文， <lb ed="X" n="0020b19"/><lb ed="R015" n="0494b01"/>又超常倒之文。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b1907" cb:place="inline">〔注：馀三例云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b1912" cb:place="inline">例字，准大钞乃倒字。 <lb ed="X" n="0020b20"/><lb ed="R015" n="0494b02"/>彼经文亦云谓四倒者，钞中<anchor xml:id="nkr_note_add_0020b2001" n="0020b2001"/><anchor xml:id="beg0020b2001" n="0020b2001"/>已<anchor xml:id="end0020b2001"/>引苦倒竟，合应云馀 <lb ed="X" n="0020b21"/><lb ed="R015" n="0494b03"/>三倒，宜从大钞倒字为正。三字或云二字，以次注唯 <lb ed="X" n="0020b22"/><lb ed="R015" n="0494b04"/>二故，却将次前无常变异之文配常倒之義。然此说 <lb ed="X" n="0020b23"/><lb ed="R015" n="0494b05"/>无理。若照经文，次注果脱常倒之文，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020001" n="0020001"/>二字无爽。若云 <lb ed="X" n="0020b24"/><lb ed="R015" n="0494b06"/>无常变异之文配常倒者，恐妨彼经文。以彼经于苦 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0020c" n="0020c"/> <lb ed="X" n="0020c01"/><lb ed="R015" n="0494b07"/>倒之後，连次叙常倒云：无常常想，常无常想，是名顚 <lb ed="X" n="0020c02"/><lb ed="R015" n="0494b08"/>倒。无常者，名不修空。不修空故，知寿促。若有说者，言 <lb ed="X" n="0020c03"/><lb ed="R015" n="0494b09"/>不修空寂得长寿者，是名顚倒。若然者，此等之文超 <lb ed="X" n="0020c04"/><lb ed="R015" n="0494b10"/>简在次前云云中也。以此推之，改三字为二字颇宜， <lb ed="X" n="0020c05"/><lb ed="R015" n="0494b11"/>但不可将无常变异之文配于常倒。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c0515" cb:place="inline">〔注：世间说我 <lb ed="X" n="0020c06"/><lb ed="R015" n="0494b12"/>无有<persName>佛</persName>性。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c0605" cb:place="inline">等。彼经具云：无我我想，我无我想，是名 <lb ed="X" n="0020c07"/><lb ed="R015" n="0494b13"/>顚倒。世间之人亦说有我，虽说有我，无有<persName>佛</persName>性，是则 <lb ed="X" n="0020c08"/><lb ed="R015" n="0494b14"/>名为于无我中而生我想，是名顚倒。<persName>佛</persName>法有我，即是 <lb ed="X" n="0020c09"/><lb ed="R015" n="0494b15"/><persName>佛</persName>性，世间之人说<persName>佛</persName>法无我，名我中生无我想云云。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c10"/><lb ed="R015" n="0494b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1001">〔注<persName>如来</persName>非杂食。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1007" cb:place="inline">等。彼经具云：净不净想，是名顚倒。 <lb ed="X" n="0020c11"/><lb ed="R015" n="0494b17"/>净者常住，非杂食身、非烦恼身、非是肉身、非是筋骨 <lb ed="X" n="0020c12"/><lb ed="R015" n="0494b18"/>繫缚之身。若有说言：<persName>如来</persName>非杂食身等，尽是顚倒。我 <lb ed="X" n="0020c13"/><lb ed="R015" n="0495a01"/>今亦说<persName>如来</persName>藏云云。<persName>如来</persName>先说无我者，为除病故，令 <lb ed="X" n="0020c14"/><lb ed="R015" n="0495a02"/>修无我，非真无我也。犹苦味涂乳，令子不饮。今说如 <lb ed="X" n="0020c15"/><lb ed="R015" n="0495a03"/>来藏真常等，二乘实执前闻，不肯领悟，犹洗乳令饮， <lb ed="X" n="0020c16"/><lb ed="R015" n="0495a04"/>子疑不饮。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1605" cb:place="inline">〔云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1607" cb:place="inline">者，迦葉又难，<persName>佛</persName>又以额珠喩示等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c17"/><lb ed="R015" n="0495a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1701">〔第三十七卷又云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1708" cb:place="inline">等大钞云：第三十卷以大钞为 <lb ed="X" n="0020c18"/><lb ed="R015" n="0495a06"/>正。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1802" cb:place="inline">〔四念处。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1805" cb:place="inline">四谓身、受、心、法，念谓念、慧。此四是念、慧 <lb ed="X" n="0020c19"/><lb ed="R015" n="0495a07"/>所安住处，故名四念处，亦名念住。以慧守境，由念得 <lb ed="X" n="0020c20"/><lb ed="R015" n="0495a08"/>住故。必要四者，从粗至细，对治四倒故；观四顚倒，趣 <lb ed="X" n="0020c21"/><lb ed="R015" n="0495a09"/>入四谛故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c2105" cb:place="inline">〔观身不净。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c2109" cb:place="inline">不净有五，谓种子、住处、自相、 <lb ed="X" n="0020c22"/><lb ed="R015" n="0495a10"/>自性、究竟不净。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c2207" cb:place="inline">〔观受是苦。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c2211" cb:place="inline">受有三种，谓苦受即苦 <lb ed="X" n="0020c23"/><lb ed="R015" n="0495a11"/>苦，乐受即壞苦，捨受即行苦。以其情尘生诸受故计 <lb ed="X" n="0020c24"/><lb ed="R015" n="0495a12"/>之为乐，是故观其苦受等以为对治。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c2415" cb:place="inline">〔观心无常。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c2419" cb:place="inline">观 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0021a" n="0021a"/> <lb ed="X" n="0021a01"/><lb ed="R015" n="0495a13"/>心念念生灭，谁受此乐？</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021a0110" cb:place="inline">〔观法无我。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021a0114" cb:place="inline">想、行二蕴，无有 <lb ed="X" n="0021a02"/><lb ed="R015" n="0495a14"/>我故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0021a0201" n="0021a0201"/><anchor xml:id="beg0021a0201" n="0021a0201"/>已<anchor xml:id="end0021a0201"/>上四观，对治凡夫计净等四倒。然此四念处， <lb ed="X" n="0021a03"/><lb ed="R015" n="0495a15"/>以身、受、心、法为次者，对治之门，从粗至细故。色身最 <lb ed="X" n="0021a04"/><lb ed="R015" n="0495a16"/>粗，故先观之。受领外境，望身为次。心不约境，细于前 <lb ed="X" n="0021a05"/><lb ed="R015" n="0495a17"/>二，又以为次。法最为细，又为其次。其所对治四种顚 <lb ed="X" n="0021a06"/><lb ed="R015" n="0495a18"/>倒，以常、乐、我、净为次者，从重至轻为次故。常倒最重， <lb ed="X" n="0021a07"/><lb ed="R015" n="0495b01"/>故以为初。以计心王为常，故生邪见。以邪见故，无因 <lb ed="X" n="0021a08"/><lb ed="R015" n="0495b02"/>果善恶故。乐为次者，但计妄乐，未必邪见，生过浅故。 <lb ed="X" n="0021a09"/><lb ed="R015" n="0495b03"/>我又居次者，计有主宰，不碍修行故。净为最末者，计 <lb ed="X" n="0021a10"/><lb ed="R015" n="0495b04"/>身为净，但生妄贪，无大过故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021a1012" cb:place="inline">〔注：此通大小乘修。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021a1019" cb:place="inline">此 <lb ed="X" n="0021a11"/><lb ed="R015" n="0495b05"/>念处观有二种观：一、约相观世俗，通大、小乘修；二、约 <lb ed="X" n="0021a12"/><lb ed="R015" n="0495b06"/>性观勝義，唯大乘修。约相通大、小乘修者，但假、实异 <lb ed="X" n="0021a13"/><lb ed="R015" n="0495b07"/>故。若小乘观身不净，不知缘假故；若大乘所观，但知 <lb ed="X" n="0021a14"/><lb ed="R015" n="0495b08"/>缘假，不计其实。既不观性空，但观缘假，故云约相观 <lb ed="X" n="0021a15"/><lb ed="R015" n="0495b09"/>世俗。然據抄文，唯约小乘一重四倒；今據註文，通大、 <lb ed="X" n="0021a16"/><lb ed="R015" n="0495b10"/>小乘修，故作是释。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021a1608" cb:place="inline">〔又诸法无行经云：观身毕竟空。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021a17"/><lb ed="R015" n="0495b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021a1701">等，此约性。唯大乘观性空，对治小乘计不净等四倒。 <lb ed="X" n="0021a18"/><lb ed="R015" n="0495b12"/>观身既空，即无不净，是故小乘作不净观，亦是顚倒。 <lb ed="X" n="0021a19"/><lb ed="R015" n="0495b13"/>然前约相，此约性。若大集经、瑜伽论等，约大乘性、相 <lb ed="X" n="0021a20"/><lb ed="R015" n="0495b14"/>双观等，即如上大乘通性、相之義。若花严疏抄，但大、 <lb ed="X" n="0021a21"/><lb ed="R015" n="0495b15"/>小乘相对性、相说之。又彼约通、别观之。别观者，義见 <lb ed="X" n="0021a22"/><lb ed="R015" n="0495b16"/>前文，其身、受、心、法各别而观。通观者，以身、受、心、法俱 <lb ed="X" n="0021a23"/><lb ed="R015" n="0495b17"/>合五蕴，五蕴皆身，故唯观于身。净名经云：是身如聚 <lb ed="X" n="0021a24"/><lb ed="R015" n="0495b18"/>沫，不可撮磨<note place="inline">若别观此，是色如聚沫故</note>；是身如泡，不可久立<note place="inline">受如水泡</note>； <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0021b" n="0021b"/> <lb ed="X" n="0021b01"/><lb ed="R015" n="0496a01"/>是身如焰，从渴爱生<note place="inline">想如热焰</note>；是身如芭蕉，中无有实<note place="inline">行如 <lb ed="X" n="0021b02"/><lb ed="R015" n="0496a02"/>芭蕉</note>；是身如幻，从顚倒生<note place="inline">诸识如幻</note>。然彼经五蕴皆言其身， <lb ed="X" n="0021b03"/><lb ed="R015" n="0496a03"/>故云通观。然以義求之，别观通大、小乘，通观唯大乘 <lb ed="X" n="0021b04"/><lb ed="R015" n="0496a04"/>也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b0402" cb:place="inline">〔唯识论五位中第五究竟位。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b0413" cb:place="inline">一、资粮位<note place="inline">三贤</note>，二、加 <lb ed="X" n="0021b05"/><lb ed="R015" n="0496a05"/>行位<note place="inline">十向之後别立此名为入见道，复起加行伏除二取</note>，三、通达位<note place="inline">见道初地有三心，谓 <lb ed="X" n="0021b06"/><lb ed="R015" n="0496a06"/>入心、住心、出心，此是即初地入心</note>，四、修道位<note place="inline">从初地住心至金刚无间</note>，五、究竟位 <lb ed="X" n="0021b07"/><lb ed="R015" n="0496a07"/><note place="inline">金刚心解脱道中尽未来际皆此位收</note>。然兹五位或开加行为四，谓暖、 <lb ed="X" n="0021b08"/><lb ed="R015" n="0496a08"/>顶、忍等。问：唯识四德是权教，今何引证耶？答：但取彼 <lb ed="X" n="0021b09"/><lb ed="R015" n="0496a09"/>诸<persName>佛</persName>虽说无量法门究竟果位，为显四德之義。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b0919" cb:place="inline">〔东 <lb ed="X" n="0021b10"/><lb ed="R015" n="0496a10"/>方双乃至北方双。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1008" cb:place="inline">者乃至者，超间之辞。具足应云： <lb ed="X" n="0021b11"/><lb ed="R015" n="0496a11"/>南方双者破于苦获得于乐，西方双者破于无我而 <lb ed="X" n="0021b12"/><lb ed="R015" n="0496a12"/>得于我。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b1204" cb:place="inline">〔善男子！此中。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1209" cb:place="inline">下引事证成。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b1214" cb:place="inline">〔我亦如是，乃 <lb ed="X" n="0021b13"/><lb ed="R015" n="0496a13"/>至入大涅槃。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1306" cb:place="inline">出<name role="" type="person">娑罗林</name>灭度之所以。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b1315" cb:place="inline">〔此四双树，四 <lb ed="X" n="0021b14"/><lb ed="R015" n="0496a14"/>王典掌。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1404" cb:place="inline">东方双在于<persName>佛</persName>後，西方双在于<persName>佛</persName>前，南方 <lb ed="X" n="0021b15"/><lb ed="R015" n="0496a15"/>双在于<persName>佛</persName>足，北方双在于<persName>佛</persName>首。<persName>佛</persName>入灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0021b1501" n="0021b1501"/><anchor xml:id="beg0021b1501" n="0021b1501"/>已<anchor xml:id="end0021b1501"/>，东西二双 <lb ed="X" n="0021b16"/><lb ed="R015" n="0496a16"/>合为一树，南北二双亦合为一树，垂覆<persName>如来</persName>，惨然变 <lb ed="X" n="0021b17"/><lb ed="R015" n="0496a17"/>白，犹如白鹤，名为鹤树，亦名<name role="" type="person">娑罗林</name>，此云坚固法。以 <lb ed="X" n="0021b18"/><lb ed="R015" n="0496a18"/>此树风霜不能改，四时莫能迁，以况<persName>世尊</persName>法身金刚 <lb ed="X" n="0021b19"/><lb ed="R015" n="0496b01"/>之质，老死不能变，念念不能易，故云娑罗。四王典掌， <lb ed="X" n="0021b20"/><lb ed="R015" n="0496b02"/>喩<persName>佛</persName>为四王护法，故于中入灭也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b2014" cb:place="inline">〔娑罗双树至华 <lb ed="X" n="0021b21"/><lb ed="R015" n="0496b03"/>喩我，果喩乐。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b2106" cb:place="inline">我是<persName>佛</persName>義，乐是涅槃義，喩<persName>佛</persName>为利二 <lb ed="X" n="0021b22"/><lb ed="R015" n="0496b04"/>乘故，于中入灭也。能喩花果，利无量众生。所喩唯二 <lb ed="X" n="0021b23"/><lb ed="R015" n="0496b05"/>乘者，且对小故，非不具一切也。以四双正破小乘四 <lb ed="X" n="0021b24"/><lb ed="R015" n="0496b06"/>倒故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b2403" cb:place="inline">〔狮子吼言：。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b2407" cb:place="inline">狮子吼菩萨请问<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言：如师 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0021c" n="0021c"/> <lb ed="X" n="0021c01"/><lb ed="R015" n="0496b07"/>子王自知身力牙齿锋铓等，彼经有狮子吼品，<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0021c02"/><lb ed="R015" n="0496b08"/>何故二月涅槃云云。问二月入灭之所以。答：以春阳 <lb ed="X" n="0021c03"/><lb ed="R015" n="0496b09"/>之月，为欲破于常见故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c0310" cb:place="inline">〔孟冬枯悴云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c0316" cb:place="inline">破于乐故， <lb ed="X" n="0021c04"/><lb ed="R015" n="0496b10"/>乃至破世我、世净故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c0409" cb:place="inline">〔言二月者，喩于<persName>如来</persName>二种法 <lb ed="X" n="0021c05"/><lb ed="R015" n="0496b11"/>身。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c0502" cb:place="inline">理法身即真身，智法身即应身。然两褈四倒，总成 <lb ed="X" n="0021c06"/><lb ed="R015" n="0496b12"/>八倒。其四念处观既有性、相两褈，治于八倒，即成八 <lb ed="X" n="0021c07"/><lb ed="R015" n="0496b13"/>行。凡夫取著生死无常等，二乘取著涅槃常等，此为 <lb ed="X" n="0021c08"/><lb ed="R015" n="0496b14"/>八倒。无念而知生死无常等、涅槃真常等，即是八行。 <lb ed="X" n="0021c09"/><lb ed="R015" n="0496b15"/>然前之凡夫、二乘两褈四倒，此中钞意即以四念处 <lb ed="X" n="0021c10"/><lb ed="R015" n="0496b16"/>观性、相两褈为能治，以成八行。缴释前文。实德文相 <lb ed="X" n="0021c11"/><lb ed="R015" n="0496b17"/>可见。权德纳耶输示现不净，在<persName>佛</persName>即是净，小乘以为 <lb ed="X" n="0021c12"/><lb ed="R015" n="0496b18"/>不净。馀三例此，可知。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c1209" cb:place="inline">〔四枯四荣，註文在别译本中。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021c13"/><lb ed="R015" n="0497a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c1301">辩疑误云：淸凉云：枯荣之说，大师義立，或别有據，鲜 <lb ed="X" n="0021c14"/><lb ed="R015" n="0497a02"/>荣枯悴，明法不偏。然未知所據，理甚昭然。又大钞云： <lb ed="X" n="0021c15"/><lb ed="R015" n="0497a03"/>枯荣之说，检经无文，或大师義立，或别译别行经本。 <lb ed="X" n="0021c16"/><lb ed="R015" n="0497a04"/>然不知所據明矣。今此略钞，不应直断云文在别译 <lb ed="X" n="0021c17"/><lb ed="R015" n="0497a05"/>本中。今谓圭山<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021001" n="0021001"/>应後亲见别译有文，故作此指。如长 <lb ed="X" n="0021c18"/><lb ed="R015" n="0497a06"/>寿年号钞云：待更捡寻。修证仪则曰：长寿二年白马 <lb ed="X" n="0021c19"/><lb ed="R015" n="0497a07"/>寺，则天皇后统中原。皆此类也。辨疑误似觉孟浪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021c20"/><lb ed="R015" n="0497a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c2001">〔谓法性之色。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c2006" cb:place="inline">以从法性缘生，故一色一切色；缘生 <lb ed="X" n="0021c21"/><lb ed="R015" n="0497a09"/>即空，故一切色一色。法性中非一非一切，非色非不 <lb ed="X" n="0021c22"/><lb ed="R015" n="0497a10"/>色，但是性空之色，故云法性之色。既是法性空之色， <lb ed="X" n="0021c23"/><lb ed="R015" n="0497a11"/>故云法性之色。既是法性之色，何净何不净？以实非 <lb ed="X" n="0021c24"/><lb ed="R015" n="0497a12"/>是净，凡夫计净，是名顚倒；实非不净，小乘计不净，亦 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0022a" n="0022a"/> <lb ed="X" n="0022a01"/><lb ed="R015" n="0497a13"/>名顚倒。法性之色，據淸凉作圆教，今释義为实教，随 <lb ed="X" n="0022a02"/><lb ed="R015" n="0497a14"/>祖师之便宜，不必局也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a0210" cb:place="inline">〔今观色种即空。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a0216" cb:place="inline">色种者，即 <lb ed="X" n="0022a03"/><lb ed="R015" n="0497a15"/>身念处也。大品说一切种修四念处，一切种即身、受、 <lb ed="X" n="0022a04"/><lb ed="R015" n="0497a16"/>心、法也。于中先观身之色种，色种即空，空中无净，空 <lb ed="X" n="0022a05"/><lb ed="R015" n="0497a17"/>观之中本无于净，云何计净？凡夫取著于净，是所治 <lb ed="X" n="0022a06"/><lb ed="R015" n="0497a18"/>之病；今观色种即空，无净可著，是能治之法药。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a0619" cb:place="inline">〔净 <lb ed="X" n="0022a07"/><lb ed="R015" n="0497b01"/>倒既破，枯念处成，色种即假。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a0712" cb:place="inline">假观之中色法常净， <lb ed="X" n="0022a08"/><lb ed="R015" n="0497b02"/>何计不净？以身为患虑而取<g ref="#CB01926">灰</g>身灭智，谓色不净，是 <lb ed="X" n="0022a09"/><lb ed="R015" n="0497b03"/>名二乘。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a0904" cb:place="inline">〔不净倒破，荣念处成，观色本际，非空非假， <lb ed="X" n="0022a10"/><lb ed="R015" n="0497b04"/>非净不净，乃名中道。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1009" cb:place="inline">空枯同前，约相破四倒。假荣 <lb ed="X" n="0022a11"/><lb ed="R015" n="0497b05"/>同前，约性破四倒。此云非净非不净，即非相非性中 <lb ed="X" n="0022a12"/><lb ed="R015" n="0497b06"/>道之理。又前就能对治言之，谓空谓假。今就中道，故 <lb ed="X" n="0022a13"/><lb ed="R015" n="0497b07"/>非空非假，以表此中道之理，故于中入灭。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a1317" cb:place="inline">〔注：观受、 <lb ed="X" n="0022a14"/><lb ed="R015" n="0497b08"/>心、法苦、无常、无我等例之。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1411" cb:place="inline">应云：法性之受，实非不 <lb ed="X" n="0022a15"/><lb ed="R015" n="0497b09"/>苦，凡夫计乐；实非是苦，二乘计苦。今观受种，即空、即 <lb ed="X" n="0022a16"/><lb ed="R015" n="0497b10"/>假、即中道等云云。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a1608" cb:place="inline">〔故疏备擧云<persName>佛</persName>之德也。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1617" cb:place="inline">或本云 <lb ed="X" n="0022a17"/><lb ed="R015" n="0497b11"/>略擧云，大钞云偏擧云。今详其義，大钞理长。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a1718" cb:place="inline">〔上所 <lb ed="X" n="0022a18"/><lb ed="R015" n="0497b12"/>引起信论中真如四德之文是云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1815" cb:place="inline">彼论总立一 <lb ed="X" n="0022a19"/><lb ed="R015" n="0497b13"/>心为本立義分云：所言法者，谓众生心。是心则摄一 <lb ed="X" n="0022a20"/><lb ed="R015" n="0497b14"/>切世间、出世间法，故云总立一心为本。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a2016" cb:place="inline">〔于中有心 <lb ed="X" n="0022a21"/><lb ed="R015" n="0497b15"/>真如、心生灭二门。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a2108" cb:place="inline">故彼文云：依一心法有二种门： <lb ed="X" n="0022a22"/><lb ed="R015" n="0497b16"/>一者、心真如门，二者、心生灭门。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a2213" cb:place="inline">〔心真如门，具常等 <lb ed="X" n="0022a23"/><lb ed="R015" n="0497b17"/>四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a2303" cb:place="inline">者，彼云：心真如门，即约体绝相義，谓非染非 <lb ed="X" n="0022a24"/><lb ed="R015" n="0497b18"/>净，非生非灭，不动不转，平等一味，性无差别，一切众 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0022b" n="0022b"/> <lb ed="X" n="0022b01"/><lb ed="R015" n="0498a01"/>生即涅槃相。乃至云：真如自体有大智慧光明義故， <lb ed="X" n="0022b02"/><lb ed="R015" n="0498a02"/>遍照法界義故，真实识知義故，自性淸净心義故，常 <lb ed="X" n="0022b03"/><lb ed="R015" n="0498a03"/>乐我净義故等。故知真如自体本具常等四种实德 <lb ed="X" n="0022b04"/><lb ed="R015" n="0498a04"/>也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b0402" cb:place="inline">〔心生灭门中，始本不二为究竟觉，亦是四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b0419" cb:place="inline">者， <lb ed="X" n="0022b05"/><lb ed="R015" n="0498a05"/>彼云：心生灭门，即随缘起灭義。所以于<persName>如来</persName>藏心，说 <lb ed="X" n="0022b06"/><lb ed="R015" n="0498a06"/>有生灭者，谓随熏动转，成于染净。就此门中，有觉不 <lb ed="X" n="0022b07"/><lb ed="R015" n="0498a07"/>觉二義。于不觉中，生三细六粗，遂至轮转。能反此不 <lb ed="X" n="0022b08"/><lb ed="R015" n="0498a08"/>觉，名为始觉。始觉合本，始本不二，为究竟觉。此之生 <lb ed="X" n="0022b09"/><lb ed="R015" n="0498a09"/>灭门，即是真如随缘作诸法。诸法既无异体，还摄真 <lb ed="X" n="0022b10"/><lb ed="R015" n="0498a10"/>如门。当此始本不二之时，与真如门元同一体，以二 <lb ed="X" n="0022b11"/><lb ed="R015" n="0498a11"/>门不相離故。如金摄器，器无遗故。以器摄金，金无不 <lb ed="X" n="0022b12"/><lb ed="R015" n="0498a12"/>尽。二门不二，全体遍收，与真如自体之四德，初无有 <lb ed="X" n="0022b13"/><lb ed="R015" n="0498a13"/>异。故知生灭门，亦具此四德也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b1313" cb:place="inline">〔勝鬘等意皆然。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b1319" cb:place="inline">等 <lb ed="X" n="0022b14"/><lb ed="R015" n="0498a14"/>于花严等经，指廣在花严勝鬘经者，彼经云：自性淸 <lb ed="X" n="0022b15"/><lb ed="R015" n="0498a15"/>净心，不染而染等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022b16"/><lb ed="R015" n="0498a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b1601">〔疏。专一气而致柔。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b1608" cb:place="inline">盖明修心成其果德，故先擧专 <lb ed="X" n="0022b17"/><lb ed="R015" n="0498a17"/>气至柔心为类例。一气既为阴阳天地之本，故专修 <lb ed="X" n="0022b18"/><lb ed="R015" n="0498a18"/>炼于一气，功用既著而致于柔，名为成道。意云：元气 <lb ed="X" n="0022b19"/><lb ed="R015" n="0498b01"/>是自然大道，元气以静默故能生动，柔弱故能生刚 <lb ed="X" n="0022b20"/><lb ed="R015" n="0498b02"/>强。就人事言之，欲为人君，当法此静默柔弱，方能合 <lb ed="X" n="0022b21"/><lb ed="R015" n="0498b03"/>道。庶人反此，与道相乖，以不能安静默，守柔弱，故有 <lb ed="X" n="0022b22"/><lb ed="R015" n="0498b04"/>乖于道。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b2204" cb:place="inline">〔注：静为躁君。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b2209" cb:place="inline">老子云：重为轻根，静为躁君。 <lb ed="X" n="0022b23"/><lb ed="R015" n="0498b05"/>以重能制轻，静能持躁，故重为轻之根，静为躁之君。 <lb ed="X" n="0022b24"/><lb ed="R015" n="0498b06"/>柔弱能生刚强，水之至柔，金石之至刚，击之既久，金 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0022c" n="0022c"/> <lb ed="X" n="0022c01"/><lb ed="R015" n="0498b07"/>石必亏。故知柔弱者久长，刚强者弗永。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0116" cb:place="inline">〔注：强梁者 <lb ed="X" n="0022c02"/><lb ed="R015" n="0498b08"/>不得其死。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c0205" cb:place="inline">强梁者既乖于道，故不能保寿命。故御 <lb ed="X" n="0022c03"/><lb ed="R015" n="0498b09"/>註云：强梁之人，动与物无，求益而反损，物或击之，故 <lb ed="X" n="0022c04"/><lb ed="R015" n="0498b10"/>不得其死。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0405" cb:place="inline">〔注：富贵而憍，自遗其咎。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c0414" cb:place="inline">富贵者，当赈贫 <lb ed="X" n="0022c05"/><lb ed="R015" n="0498b11"/>怜贱。其或不尔，反更憍恣，必被祸患。本文云：自遗<note place="inline">去声</note> <lb ed="X" n="0022c06"/><lb ed="R015" n="0498b12"/>其咎。遗者，赠也。若大钞云自贻其咎，当依本文注。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022c07"/><lb ed="R015" n="0498b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0701">〔飘风不终朝。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c0706" cb:place="inline">具云：飘风不终朝，骤雨不终日。飘风， <lb ed="X" n="0022c08"/><lb ed="R015" n="0498b14"/>疾风也。骤雨，瀑雨也。盖言其疾不能长，暴不能久。如 <lb ed="X" n="0022c09"/><lb ed="R015" n="0498b15"/>此者，天地尙不能久，而况于人乎？</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0914" cb:place="inline">〔注：驰骋畋猎，令 <lb ed="X" n="0022c10"/><lb ed="R015" n="0498b16"/>人发狂。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1004" cb:place="inline">精神好安静，其或驰骋呼吸，精神散亡，故 <lb ed="X" n="0022c11"/><lb ed="R015" n="0498b17"/>发狂也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1104" cb:place="inline">〔保雌守弱，绵绵不<anchor xml:id="nkr_note_add_0022c1101" n="0022c1101"/><anchor xml:id="beg0022c1101" n="0022c1101"/>已<anchor xml:id="end0022c1101"/>。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1112" cb:place="inline">活身当如雌牝，安静 <lb ed="X" n="0022c12"/><lb ed="R015" n="0498b18"/>柔弱，万物以之生，故绵绵不<anchor xml:id="nkr_note_add_0022c1201" n="0022c1201"/><anchor xml:id="beg0022c1201" n="0022c1201"/>已<anchor xml:id="end0022c1201"/>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1213" cb:place="inline">〔注：令人为而不恃。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022c13"/><lb ed="R015" n="0499a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1301">道所施为，不恃望其报。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1310" cb:place="inline">〔注长而不宰。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1315" cb:place="inline">道能长养万 <lb ed="X" n="0022c14"/><lb ed="R015" n="0499a02"/>物，不宰割以为器用。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1409" cb:place="inline">〔注挫锐解纷。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1414" cb:place="inline">挫其锐，解其纷， <lb ed="X" n="0022c15"/><lb ed="R015" n="0499a03"/>和其光，同其尘。锐者，进也。故为道之人，欲进取功名， <lb ed="X" n="0022c16"/><lb ed="R015" n="0499a04"/>当挫<note place="inline">则卧切</note>而止之。纷者，扰也。当释其纷扰，以合其大 <lb ed="X" n="0022c17"/><lb ed="R015" n="0499a05"/>道。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1702" cb:place="inline">〔注：知白守黑。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1707" cb:place="inline">具云：知白守黑，为天下式。故修道 <lb ed="X" n="0022c18"/><lb ed="R015" n="0499a06"/>者，虽自知昭昭明白，当复守之以默默如暗昧，如是 <lb ed="X" n="0022c19"/><lb ed="R015" n="0499a07"/>则可以为天下法式，可以合于大道。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1915" cb:place="inline">〔注：勿矜勿伐。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022c20"/><lb ed="R015" n="0499a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c2001">矜，大也。圣人不自责大，能久而不危。伐，取也。圣人德 <lb ed="X" n="0022c21"/><lb ed="R015" n="0499a09"/>化流行，不自取其美，故有功于天下，能合于大道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022c22"/><lb ed="R015" n="0499a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c2201">〔注：若拙若纳。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c2206" cb:place="inline">大巧若拙，大辨若讷，能抱此淳元一 <lb ed="X" n="0022c23"/><lb ed="R015" n="0499a11"/>气者，可以为天下之法式。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c2311" cb:place="inline">〔注：如婴儿之未孩。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c2318" cb:place="inline">怕然 <lb ed="X" n="0022c24"/><lb ed="R015" n="0499a12"/>安静于情欲，如小儿未能答偶人之时，内无思虑，外 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0023a" n="0023a"/> <lb ed="X" n="0023a01"/><lb ed="R015" n="0499a13"/>无政事，精神不去，以全其性也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0113" cb:place="inline">〔注。夫物芸芸，各归 <lb ed="X" n="0023a02"/><lb ed="R015" n="0499a14"/>其根。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0203" cb:place="inline">芸芸，花葉盛貌。各归其根，则万物无不枯落， <lb ed="X" n="0023a03"/><lb ed="R015" n="0499a15"/>复归根而更生也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0308" cb:place="inline">〔注：归根曰静，静曰复命。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0317" cb:place="inline">根安静， <lb ed="X" n="0023a04"/><lb ed="R015" n="0499a16"/>故不死。静曰复命。能安静，则还复性命。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0416" cb:place="inline">〔注复命曰 <lb ed="X" n="0023a05"/><lb ed="R015" n="0499a17"/>常。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0502" cb:place="inline">能复命，则得性命之常。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0511" cb:place="inline">〔注：复归于无极。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0517" cb:place="inline">究竟 <lb ed="X" n="0023a06"/><lb ed="R015" n="0499a18"/>所归，还复归于无极大道也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0612" cb:place="inline">〔既合于乾道，则各正 <lb ed="X" n="0023a07"/><lb ed="R015" n="0499b01"/>性命，保合大和，乃利贞也。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0711" cb:place="inline">彖辞云：大哉乾元，万物 <lb ed="X" n="0023a08"/><lb ed="R015" n="0499b02"/>资始，乾道变化，各正性命。註云：乘变化而御大器，静 <lb ed="X" n="0023a09"/><lb ed="R015" n="0499b03"/>专动直，不失大和也。雲行雨施，品物流形，永保无亏， <lb ed="X" n="0023a10"/><lb ed="R015" n="0499b04"/>为物之首，乾道者也。天下之至柔，驰骋天下之至坚。 <lb ed="X" n="0023a11"/><lb ed="R015" n="0499b05"/>水性至柔，金石至坚，水能贯坚入刚，无所不通，而此 <lb ed="X" n="0023a12"/><lb ed="R015" n="0499b06"/>至柔之一气，先万物生而不与万物同殒，可谓驰骋 <lb ed="X" n="0023a13"/><lb ed="R015" n="0499b07"/>天下之至坚也。例同释氏之一心，先天地生而不与 <lb ed="X" n="0023a14"/><lb ed="R015" n="0499b08"/>万物同类，随流加染而不染，能破惑显理，可谓驰骋 <lb ed="X" n="0023a15"/><lb ed="R015" n="0499b09"/>天下之至坚也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a1507" cb:place="inline">〔当其无，有其用。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a1513" cb:place="inline">具云挻埴以为器 <lb ed="X" n="0023a16"/><lb ed="R015" n="0499b10"/><note place="inline">上音膻，下音植</note>，当其无器之用。凿户牖以为室，当其无室之 <lb ed="X" n="0023a17"/><lb ed="R015" n="0499b11"/>用。今撮略其文，故云当其无，有其用。以此事空虚，故 <lb ed="X" n="0023a18"/><lb ed="R015" n="0499b12"/>各得其用也。故大道亦然矣。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a1812" cb:place="inline">〔终不为大。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a1816" cb:place="inline">具云可名 <lb ed="X" n="0023a19"/><lb ed="R015" n="0499b13"/>为大。是以圣人终不为大，故能成其大。圣人法道忘 <lb ed="X" n="0023a20"/><lb ed="R015" n="0499b14"/>功，终不自为光大，故能成光大之业。所谓为大于其 <lb ed="X" n="0023a21"/><lb ed="R015" n="0499b15"/>细，图难于其易也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a2108" cb:place="inline">〔周易谦卦〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a2112" cb:place="inline">上坤而下艮，为谦卦。 <lb ed="X" n="0023a22"/><lb ed="R015" n="0499b16"/>坤，地也。艮，山也。艮既在下，而山藏于地中，地道卑而 <lb ed="X" n="0023a23"/><lb ed="R015" n="0499b17"/>上行，地中有山，名之曰谦。谦者，卑退为義，屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0023a2301" n="0023a2301"/><anchor xml:id="beg0023a2301" n="0023a2301"/>己<anchor xml:id="end0023a2301"/>下物 <lb ed="X" n="0023a24"/><lb ed="R015" n="0499b18"/>也。彖辞云：谦尊而光，卑而不可逾，君子之终也。又云： <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0023b" n="0023b"/> <lb ed="X" n="0023b01"/><lb ed="R015" n="0500a01"/>谦谦君子，用涉大川。註云：谦谦其为君子也，用涉大 <lb ed="X" n="0023b02"/><lb ed="R015" n="0500a02"/>难，物无害也。故知君子虽谦退居下，人归其德，如水 <lb ed="X" n="0023b03"/><lb ed="R015" n="0500a03"/>谦下而众流归之，而成大海，盖柔弱之所致也。大道 <lb ed="X" n="0023b04"/><lb ed="R015" n="0500a04"/>亦尔。谷神不死，是谓玄牝。谷，养也。人能养神，能至于 <lb ed="X" n="0023b05"/><lb ed="R015" n="0500a05"/>长生，故名不死，是谓玄牝。不死之道，在于玄牝。玄，天 <lb ed="X" n="0023b06"/><lb ed="R015" n="0500a06"/>也，深也。牝，地也，母也。谷神应物，冲用无方，深妙不穷， <lb ed="X" n="0023b07"/><lb ed="R015" n="0500a07"/>能母万物，故云玄牝。玄牝之门，是谓天地根。御註云： <lb ed="X" n="0023b08"/><lb ed="R015" n="0500a08"/>深妙灵牝，能母万物，万物由此而出，是谓之门。天地 <lb ed="X" n="0023b09"/><lb ed="R015" n="0500a09"/>之有形资禀，此为根本，故曰天地根。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b0915" cb:place="inline">〔绵绵若存〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b0919" cb:place="inline">用 <lb ed="X" n="0023b10"/><lb ed="R015" n="0500a10"/>之不勤修炼，此气于呼吸喘息当绵微，若可存，复若 <lb ed="X" n="0023b11"/><lb ed="R015" n="0500a11"/>有，又复用气，当宽舒自在，不当忿嫉勤劳。修炼之法 <lb ed="X" n="0023b12"/><lb ed="R015" n="0500a12"/>如此，久久纯熟，得气之和柔，至于长生不死，吾家所 <lb ed="X" n="0023b13"/><lb ed="R015" n="0500a13"/>谓成道也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b1305" cb:place="inline">〔注河上公註云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b1312" cb:place="inline">谓专守精气，使之不 <lb ed="X" n="0023b14"/><lb ed="R015" n="0500a14"/>乱，则形体能应物而柔顺也。辨疑误云：上下註文皆 <lb ed="X" n="0023b15"/><lb ed="R015" n="0500a15"/>河上公语，何独于此注之？形显上下皆非也。今谓不 <lb ed="X" n="0023b16"/><lb ed="R015" n="0500a16"/>然，兼以御注之文注之，当拣别之耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b1615" cb:place="inline">〔心使气曰强。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023b17"/><lb ed="R015" n="0500a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b1701">河上公註云：心当专一为和柔，而神气实内，故形体 <lb ed="X" n="0023b18"/><lb ed="R015" n="0500a18"/>柔弱。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b1803" cb:place="inline">〔役心使气〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b1807" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0023b1801" n="0023b1801"/><anchor xml:id="beg0023b1801" n="0023b1801"/>已<anchor xml:id="end0023b1801"/>下，则御註云：心有是非，气无分 <lb ed="X" n="0023b19"/><lb ed="R015" n="0500b01"/>别。若役心使气，则和气去中，是曰强梁之人。辨疑误 <lb ed="X" n="0023b20"/><lb ed="R015" n="0500b02"/>云：当依大钞。况此所注，非河上公之语。今谓双引二 <lb ed="X" n="0023b21"/><lb ed="R015" n="0500b03"/>家之注，合道乖道，得失相对，註文明若日月。钞释<anchor xml:id="nkr_note_add_0023b2101" n="0023b2101"/><anchor xml:id="beg0023b2101" n="0023b2101"/>已<anchor xml:id="end0023b2101"/> <lb ed="X" n="0023b22"/><lb ed="R015" n="0500b04"/>下，乃圭峰出彼二家之意，何异论之有哉？愈显上下 <lb ed="X" n="0023b23"/><lb ed="R015" n="0500b05"/>之文，非唯河上公之注耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b2311" cb:place="inline">〔钞释曰：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b2314" cb:place="inline">者指此，当钞释 <lb ed="X" n="0023b24"/><lb ed="R015" n="0500b06"/>注也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b2403" cb:place="inline">〔是谓深根固蔕。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b2409" cb:place="inline">具云：有国之母，可以久长，是 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0023c" n="0023c"/> <lb ed="X" n="0023c01"/><lb ed="R015" n="0500b07"/>谓深根固蔕。註云：人以气为根，以精为蔕，当深藏其 <lb ed="X" n="0023c02"/><lb ed="R015" n="0500b08"/>气，固守其精，则可以久长，如树根深而枝蔕坚实也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c03"/><lb ed="R015" n="0500b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0301">〔天得一以淸〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0306" cb:place="inline">天得一，故能垂象淸明。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0315" cb:place="inline">〔注地寧。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0318" cb:place="inline">地 <lb ed="X" n="0023c04"/><lb ed="R015" n="0500b10"/>得一以寧，地得一故，安静不动。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0413" cb:place="inline">〔注：神灵。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0416" cb:place="inline">神得一以 <lb ed="X" n="0023c05"/><lb ed="R015" n="0500b11"/>灵，神得一，故变化无形。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0510" cb:place="inline">〔注谷盈〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0513" cb:place="inline">谷得一以盈，盈满 <lb ed="X" n="0023c06"/><lb ed="R015" n="0500b12"/>不绝也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0604" cb:place="inline">〔注万物生。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0608" cb:place="inline">万物得一以生成。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0615" cb:place="inline">〔注王候正。〕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c07"/><lb ed="R015" n="0500b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0701">王侯得一，以天下平正。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0710" cb:place="inline">〔注直则正也。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0715" cb:place="inline">其静也专，专 <lb ed="X" n="0023c08"/><lb ed="R015" n="0500b14"/>则一也。其动也直，直则正也。大钞云：直，刚正也。然本 <lb ed="X" n="0023c09"/><lb ed="R015" n="0500b15"/>注是刚字，以大钞为正，依此钞義亦可通。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0917" cb:place="inline">〔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023001" n="0023001"/>疏：修一 <lb ed="X" n="0023c10"/><lb ed="R015" n="0500b16"/>心而成道。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c1005" cb:place="inline">儒道专气致柔，归根复命，与此修心成 <lb ed="X" n="0023c11"/><lb ed="R015" n="0500b17"/>道，大略相似，故先擧之。今此正明夫万有之本，莫大 <lb ed="X" n="0023c12"/><lb ed="R015" n="0500b18"/>于一心。善恶二轮，苦乐二报，凡圣因果等法，不離乎 <lb ed="X" n="0023c13"/><lb ed="R015" n="0501a01"/>一心也。心外有法，则同邪见。然既離此一心，别无诸 <lb ed="X" n="0023c14"/><lb ed="R015" n="0501a02"/>法，则知一切染净因果等，皆以一心为本。欲成<persName>佛</persName>道， <lb ed="X" n="0023c15"/><lb ed="R015" n="0501a03"/>当修此一心。修而久之，至于成道。故曰修一心而成 <lb ed="X" n="0023c16"/><lb ed="R015" n="0501a04"/>道也。然先云始于一气，本乎一心。此之一气一心，幷 <lb ed="X" n="0023c17"/><lb ed="R015" n="0501a05"/>通情器。释论云：性德圆满海是也。今约修说，降杀一 <lb ed="X" n="0023c18"/><lb ed="R015" n="0501a06"/>等，唯局有情，即修行种因海是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c19"/><lb ed="R015" n="0501a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c1901">〔应以智证洁白自心。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c1909" cb:place="inline">然據经文，乃曰智灯。今以灯 <lb ed="X" n="0023c20"/><lb ed="R015" n="0501a08"/>字为正一心，此即一法界心也。无二真心，故称为一。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c21"/><lb ed="R015" n="0501a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c2101">〔大总相。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c2104" cb:place="inline">者，即一真心源。论开真如生灭二门，论云： <lb ed="X" n="0023c22"/><lb ed="R015" n="0501a10"/>心真如者，即一真心源之体。盖一真心全体作真如 <lb ed="X" n="0023c23"/><lb ed="R015" n="0501a11"/>门，亦全体作生灭门，是故二门各总摄一切法。今直 <lb ed="X" n="0023c24"/><lb ed="R015" n="0501a12"/>指此心真如门，是一真心源之体，即此经圆觉妙心 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0024a" n="0024a"/> <lb ed="X" n="0024a01"/><lb ed="R015" n="0501a13"/>也。今云不灭不生，论亦云心性不生不灭等，故知圆 <lb ed="X" n="0024a02"/><lb ed="R015" n="0501a14"/>觉妙心，正同起信一真心源，亦同花严一真法界。三 <lb ed="X" n="0024a03"/><lb ed="R015" n="0501a15"/>法体同，但義门别，故三名之不同耳。起信欲究妄本， <lb ed="X" n="0024a04"/><lb ed="R015" n="0501a16"/>约凡以标心，義局终教。圆觉意显净源，约<persName>佛</persName>以标觉， <lb ed="X" n="0024a05"/><lb ed="R015" n="0501a17"/>義局顿教。花严不逐機宜对待，故曰一真法界，此即 <lb ed="X" n="0024a06"/><lb ed="R015" n="0501a18"/>圆教。圭山又云：若克其体，顿圆修同。盖取三法体一 <lb ed="X" n="0024a07"/><lb ed="R015" n="0501b01"/>含圆以说，然此经又有分圆之義耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024a08"/><lb ed="R015" n="0501b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0024a0801">〔疏心也者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0024a0805" cb:place="inline">前科既标指此心为果德之本，又令修 <lb ed="X" n="0024a09"/><lb ed="R015" n="0501b03"/>此一心以成其果德。然心有体相德用，欲令修之，当 <lb ed="X" n="0024a10"/><lb ed="R015" n="0501b04"/>明旨趣。故自此之下，明此心体本来竖穷横遍，唯此 <lb ed="X" n="0024a11"/><lb ed="R015" n="0501b05"/>觉心之外，不见一法有体。以此觉心圆裹三世，<anchor xml:id="nkr_note_add_0024a1101" n="0024a1101"/><anchor xml:id="beg0024a1101" n="0024a1101"/>裹<anchor xml:id="end0024a1101"/>满 <lb ed="X" n="0024a12"/><lb ed="R015" n="0501b06"/>法界，因此觉心名为圆觉。既具体相德用，欲明此心 <lb ed="X" n="0024a13"/><lb ed="R015" n="0501b07"/>体竖穷横遍，故先标擧。谓标擧此心，为下诸科之本 <lb ed="X" n="0024a14"/><lb ed="R015" n="0501b08"/>也。泛言心者，总有四种：一、纥利陀，谓肉团心；二、缘虑， <lb ed="X" n="0024a15"/><lb ed="R015" n="0501b09"/>名心；三、质多，此云集起心；四、乾栗<g ref="#CB00501">驮</g>，谓坚实心。纥<note place="inline">胡结、 <lb ed="X" n="0024a16"/><lb ed="R015" n="0501b10"/>下没二切</note>陀<note place="inline">音堕</note>乾<note place="inline">音干</note>。然此四心，前三是妄心，後一是真心。 <lb ed="X" n="0024a17"/><lb ed="R015" n="0501b11"/>真心者，即<persName>如来</persName>藏自性淸净心。今此正辨此心也。 <lb ed="X" n="0024a18"/><lb ed="R015" n="0501b12"/>问：<persName>如来</persName>藏自性淸净心，多约在缠，是终教義，今何用 <lb ed="X" n="0024a19"/><lb ed="R015" n="0501b13"/>之？答：在此乃总相心也，何所不通？且肉团心者，即人 <lb ed="X" n="0024a20"/><lb ed="R015" n="0501b14"/>之心藏也。其色赤，形如莲花，上有七葉，百法中属色 <lb ed="X" n="0024a21"/><lb ed="R015" n="0501b15"/>法所摄。其缘虑、集起二心，体虽是一，用不同故，分乎 <lb ed="X" n="0024a22"/><lb ed="R015" n="0501b16"/>二种。体同者，皆以第八识为体故；用别者，以缘虑、集 <lb ed="X" n="0024a23"/><lb ed="R015" n="0501b17"/>起为義不同故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0024a2307" cb:place="inline">〔缘虑名心，谓八种识俱能缘虑自 <lb ed="X" n="0024a24"/><lb ed="R015" n="0501b18"/>分境故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0024a2404" cb:place="inline">以所缘之境八种不同，能缘之心亦分八 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0024b" n="0024b"/> <lb ed="X" n="0024b01"/><lb ed="R015" n="0502a01"/>种之别。性宗则不尔，前七但是第八差别功能，无别 <lb ed="X" n="0024b02"/><lb ed="R015" n="0502a02"/>体也。不同相宗，各各出体。然心、意、识之三种，有通有 <lb ed="X" n="0024b03"/><lb ed="R015" n="0502a03"/>别。通者：一、缘虑故名心，二、等无间故名意，三、能了别 <lb ed="X" n="0024b04"/><lb ed="R015" n="0502a04"/>故名识。初缘虑名心者，八识皆名心，以八种识俱能 <lb ed="X" n="0024b05"/><lb ed="R015" n="0502a05"/>缘虑自分境故。第八识缘根、身、种子、器界所缘之境， <lb ed="X" n="0024b06"/><lb ed="R015" n="0502a06"/>即相分第七识能缘第八，见分第六识能缘一切境。 <lb ed="X" n="0024b07"/><lb ed="R015" n="0502a07"/>前五识如次缘色、声、香、味、触，故云缘虑自分境。二、等 <lb ed="X" n="0024b08"/><lb ed="R015" n="0502a08"/>无间故名意者，则八种皆名意，以八种俱无间故。三、 <lb ed="X" n="0024b09"/><lb ed="R015" n="0502a09"/>了别故名识，亦八种皆名识，以俱能了别故。了别者， <lb ed="X" n="0024b10"/><lb ed="R015" n="0502a10"/>分别也。然分别有三：一、自性分别，即现量也。前五与 <lb ed="X" n="0024b11"/><lb ed="R015" n="0502a11"/>第八，唯有此一种分别。二、随念分别，三、计度分别。六、 <lb ed="X" n="0024b12"/><lb ed="R015" n="0502a12"/>七具此三种分别，以起心筹量比度故。此约通義解 <lb ed="X" n="0024b13"/><lb ed="R015" n="0502a13"/>心、意、识。若约别名，则集起解心，此唯第八；思量解意， <lb ed="X" n="0024b14"/><lb ed="R015" n="0502a14"/>此唯第七；了别解识，通前六种，以能了别别境故。故 <lb ed="X" n="0024b15"/><lb ed="R015" n="0502a15"/>心、意、识三种，是八识之通名，有此两势不同。今此不 <lb ed="X" n="0024b16"/><lb ed="R015" n="0502a16"/>论意与识，唯释其心故。约缘虑以明，则八种俱名心 <lb ed="X" n="0024b17"/><lb ed="R015" n="0502a17"/>也。约集起以解心，则唯第八识，以第八有七种名故： <lb ed="X" n="0024b18"/><lb ed="R015" n="0502a18"/>一、名集起心，集诸种子，起现行故，悟之即是觉心；二、 <lb ed="X" n="0024b19"/><lb ed="R015" n="0502b01"/>名阿陀那，此云执持，执持种子及诸色根，令不壞故； <lb ed="X" n="0024b20"/><lb ed="R015" n="0502b02"/>三、名所知依，能与染、净所知诸法为依止故；四、名种 <lb ed="X" n="0024b21"/><lb ed="R015" n="0502b03"/>子识，能任持种子故；五、名阿赖耶，此云藏；六、名异熟 <lb ed="X" n="0024b22"/><lb ed="R015" n="0502b04"/>识，亦名果报识；七、名无垢识。此皆第八识之名也。前 <lb ed="X" n="0024b23"/><lb ed="R015" n="0502b05"/>六是因位，后一是果位。又总分三位：前四与七是相 <lb ed="X" n="0024b24"/><lb ed="R015" n="0502b06"/>续执持位，此通漏、无漏一切凡、圣位；第五阿赖耶是 <pb ed="X" xml:id="X10.0250.0024c" n="0024c"/> <lb ed="X" n="0024c01"/><lb ed="R015" n="0502b07"/>杂染执藏位，亦名我爱执藏位，具能藏、所藏、执藏三 <lb ed="X" n="0024c02"/><lb ed="R015" n="0502b08"/>義，正以执藏为名，至八地捨此名。此约相宗，若终教 <lb ed="X" n="0024c03"/><lb ed="R015" n="0502b09"/>发心，住顿教观，成没此名。第六异熟识是善、恶业果 <lb ed="X" n="0024c04"/><lb ed="R015" n="0502b10"/>位，唯通有漏、无记善，至等觉捨此名，以<persName>如来</persName>地纯无 <lb ed="X" n="0024c05"/><lb ed="R015" n="0502b11"/>漏善故。然集起是第八识之義，非是其名。梵语质多， <lb ed="X" n="0024c06"/><lb ed="R015" n="0502b12"/>此云心，此乃心之通名也。故静法苑公将集起心为 <lb ed="X" n="0024c07"/><lb ed="R015" n="0502b13"/>義，例破贤首契经，故知质多乃心之通名。问：今翻为 <lb ed="X" n="0024c08"/><lb ed="R015" n="0502b14"/>集起，得非属所破耶？答：今此钞意，亦以质多为心，集 <lb ed="X" n="0024c09"/><lb ed="R015" n="0502b15"/>起为義，以義助名，谓之集起心。心既是通名，集起是 <lb ed="X" n="0024c10"/><lb ed="R015" n="0502b16"/>第八识之别義，以别助通，通亦成别，故不属所破。下 <lb ed="X" n="0024c11"/><lb ed="R015" n="0502b17"/>文<note place="inline">钞八初</note>正翻为心，故知集起是義，由种种法熏习种 <lb ed="X" n="0024c12"/><lb ed="R015" n="0502b18"/>子所积集，在于此识，起于现行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024c13"/> <lb ed="X" n="0024c14"/><lb ed="R015" n="0503a01"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圆觉疏抄随文要解卷第一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0012a2301" to="#end0012a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012c1801" to="#end0012c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0013c0301" to="#end0013c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">谥</lem><rdg wit="#wit.orig">谥</rdg></app> <app from="#beg0014a1501" to="#end0014a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014a1502" to="#end0014a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014a1701" to="#end0014a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014a1801" to="#end0014a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014c1201" to="#end0014c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015a0701" to="#end0015a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015b0101" to="#end0015b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015b2001" to="#end0015b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015b2002" to="#end0015b2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015c0801" to="#end0015c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b1701" to="#end0016b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b2001" to="#end0016b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b2101" to="#end0016b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b2201" to="#end0016b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b2301" to="#end0016b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b2401" to="#end0016b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016b2402" to="#end0016b2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c0101" to="#end0016c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c0201" to="#end0016c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c0202" to="#end0016c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c0301" to="#end0016c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c2301" to="#end0016c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c2401" to="#end0016c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016c2402" to="#end0016c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017a0201" to="#end0017a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017b1901" to="#end0017b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017b2201" to="#end0017b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018b1001" to="#end0018b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018c0601" to="#end0018c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0019c0601" to="#end0019c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0020b2001" to="#end0020b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0021a0201" to="#end0021a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0021b1501" to="#end0021b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0022c1101" to="#end0022c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0022c1201" to="#end0022c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023a2301" to="#end0023a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023b1801" to="#end0023b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023b2101" to="#end0023b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0024a1101" to="#end0024a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">裹</lem><rdg wit="#wit.orig">裡</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0016001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016001">特疑恃</note> <note n="0017001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017001">阳以阳字应阴字</note> <note n="0018001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018001">将对治等以将此四观九字疑剩乎或有脱误乎</note> <note n="0019001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019001">忽疑亦</note> <note n="0020001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020001">二字二疑作三可乎</note> <note n="0021001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021001">应後应疑剩乎</note> <note n="0023001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023001">疏现行本为注</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0012a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0013c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0013c0301">谥【CB】，谥【卍续】</note> <note n="0014a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014a1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1502">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015b2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b2002">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016b2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c2402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0019c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0019c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0020b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0020b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0021a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0021b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0022c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0022c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023a2301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0024a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024a1101">裹【CB】，裡【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>